การขับเสมหะออกจากปอดและหลอดลม

ต้องอาศัยองค์ประกอบต่อไปนี้
การจัดท่าผู้ป่วย (Postural drainage)
การเคาะ (Percussion)
การสั่นสะเทือน (Vibration)
การไออย่างมีประสิทธิภาพ (Effective cough)


หลักการทั่วไปในการเคาะปอด
ควรงดอาหารหรือนมก่อน 30 นาที
การจัดท่าเพื่อระบายเสมหะ เป็นวิธีการที่อาศัยแรงโน้มถ่วงของโลก (gravity) เป็นหลัก โดยจัดให้ส่วนของปอดที่ต้องการระบายอยู่เหนือกว่าหลอดลมและปากทำให้เสมหะไหลออก จากหลอดลมเล็กสู่หลอดลมใหญ่ และถูกขับออกโดยกระตุ้นให้ผู้ป่วยไอและบ้วนเสมหะ
การเคาะ(Percussion) ใช้อุ้งมือไม่ควรใช้ฝ่ามือ โดยทำมือให้เป็นลักษณะคุ้ม นิ้วแต่ละนิ้วชิดกันที่เรียกว่า cupped hand เคาะบริเวณทรวงอกส่วนที่ได้รับการจัดท่า
ใช้ผ้ารองบนส่วนที่จะเคาะ
การเคาะแต่ละท่าควรใช้เวลาประมาณ 1 นาที
ขณะเคาะหากผู้ป่วยไอ ควรหยุดเคาะให้ใช้การสั่นสะเทือนแทน โดยใช้มือวางราบพร้อม ทั้งเกร็งกล้ามเนื้อ บริเวณต้นแขนและหัวไหล่ ในจังหวะการหายใจเข้าเต็มที่ และ กำลังหายใจออก
ฝึกการไอให้มีประสิทธิภาพ โดยให้ผู้ป่วยหายใจเข้าเต็มที่ช้าๆ กลั้นไว้สักครู่ และไอออกมา โดยเร็วและแรง
ควรเคาะก่อนรับประทานอาหารหรือขณะท้องว่าง หรืออย่างน้อย 2 ชั่วโมง หลังรับประทาน อาหาร เพื่อป้องกันการสำลักและอาเจียน

ท่าต่างๆ ที่ใช้ในการระบายเสมหะออกจากปอดและหลอดลม

ปอดส่วนบน

1 ปอดส่วนบนด้านยอด (Apical segment)

นั่งตัวตรงเอนไปด้านหลังประมาณ 30? เคาะบริเวณหัวไหล่ ระหว่างกระดูกต้นคอ และกระดูกสะบัก

2 ปอดส่วนบนด้านหลัง (Posterior segment)

นั่งตัวตรงเอนไปด้านหน้าประมาณ 30? ใช้หมอนรองสอดไว้ใต้ท้อง เคาะและสั่นสะเทือนบริเวณบ่าด้านหลัง

3 ปอดส่วนบนด้านหน้า (Anterior segment)

ให้ผู้ป่วยนอนหงายราบ ใช้หมอนสอดใต้เข่าเพื่อให้ผู้ป่วยอยู่ในท่าสบาย เคาะบริเวณหน้าอกด้านหน้าช่วงบนทั้ง 2 ข้าง

4 ปอดส่วนบนด้ายซ้าย (Lingular segment)

จัดเตียงผู้ป่วยให้ยกส่วนปลายสูง 14 นิ้ว หรือ 15? ให้ผู้ป่วยนอนตะแคงทับด้านขวา โดยเอนไปด้านหลัง ประมาณ 1/4 ใช้หมอนรองส่วนหลังบริเวณหัวไหล่จนถึงสะโพก งอเข่าเล็กน้อย เคาะบริเวณราวนมด้านซ้าย

ปอดส่วนกลาง

5 ปอดส่วนกลางด้านขวา (Right middle lobes)

จัดเตียงผู้ป่วยให้ยกส่วนปลายสูงจากพื้น 14 นิ้ว หรือ 15? ให้ ผู้ป่วยนอนตะแคงหันด้านหน้าและเอาหน้าอก ด้านขวาขึ้นเอนไปด้านหลัง 1/4 ใช้หมอนสอดบริเวณหัวไหล่ถึงบริเวณสะโพก งอเข่าทั้ง 2 ข้างเล็กน้อย เคาะบริเวณราวนมด้านขวา

ปอดส่วนล่าง

6 ปอดส่วนล่างด้านหน้า (Anterior basal segment)

จัดเตียงผู้ป่วยให้ส่วนปลายสูงจากพื้น 18 นิ้ว หรือ 30? โดยให้ผู้ป่วยตะแคงศีรษะต่ำ มีหมอนหนุนบริเวณเข่า (ในรูปเป็นการระบายเสมหะจากปอดซ้าย ถ้าต้องการระบายจากปอดด้านขวาให้นอนทับซ้าย และเอาหน้าอก ด้านขวาขึ้น) เคาะหน้าอกด้านซ้ายบริเวณซี่โครงด้านล่าง

7 ปอดส่วนล่างด้านข้าง (Lateral basal segment)

จัดเตียงผู้ป่วยให้ส่วนปลายสูงจากพื้น 18 นิ้ว หรือ 30? จัดให้ผู้ป่วยนอนคว่ำ ศีรษะต่ำ จากนั้นเอนขึ้นมา 1/4 ให้หมอนรองสอดบริเวณต้นขาโดยให้ขางอเล็กน้อย เคาะบริเวณชายโครงส่วนล่างค่อนมาทางด้านข้าง

8 ปอดส่วนล่างด้านหลัง (Posterior basal segment)

จัดเตียงให้ส่วนปลายสูงจากพื้น 18 นิ้ว หรือ 30? ให้ผู้ป่วยนอนคว่ำศีรษะต่ำ ให้หมอนรองบริเวณสะโพก เคาะบริเวณซี่โครงสุดท้ายใกล้กับกระดูกสันหลังทั้ง 2 ข้าง

9 ปอดส่วนล่างด้านบน (Superior segment)

ให้ผู้ป่วยนอนคว่ำใช้หมอน 2 ใบ รองบริเวรสะโพก เคาะและสั่นสะเทือนบริเวณกลางหลังตรงส่วนต้นของกระดูกสะบักทั้ง 2 ข้าง



 




   
  
     

  

 
บริษัทโรงพยาบาลรามคำแหง จำกัด (มหาชน)
436 ถ.รามคำแหง แขวงหัวหมาก เขตบางกะปิ กทม.ฯ 10240
โทร. 0 2743-9999 แฟกซ์ 0 2374 0804