ภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน
(Pelvic organ prolapse)
ภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน (Pelvic organ prolapse) หรือกล้ามเนื้อกระบังลมหย่อน คือภาวะที่ผนังช่องคลอดหรือมดลูกเคลื่อนลงจากตำแหน่งเดิม พบมากในผู้หญิงช่วงสูงวัย สาเหตุนั้นเกิดจากความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่ลดลง
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน
- จำนวนการคลอดบุตรทางช่องคลอด หรือการใช้สูติศาสตร์หัตถการในการช่วยคลอด เช่นคลอดด้วยคีมหรือเครื่องดูดสูญญากาศ
- ภาวะท้องผูกเรื้อรัง
- อาการไอเรื้อรัง
- การยกของหนัก
- น้ำหนักตัวที่มาก
อาการที่ผู้ป่วยมักมากพบแพทย์
ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีปัญหาภาวะนี้มักไม่มีอาการ แต่อาการที่พบส่วนใหญ่คือ
- รู้สึกมีก้อนตุงที่ช่องคลอดและจะรู้สึกตุงมากขึ้นเมื่อไอ จามหรือเบ่ง
- ปัสสาวะไม่ออก ซึ่งเป็นเนื่องจากมีการเปลี่ยนทิศของท่อปัสสาวะ
- หากมีภาวะที่หย่อนมากจนมดลูกหรือผนังช่องคลอดพ้นออกมาภายนอกจะทำให้เกิดตกขาวที่ผิดปกติ
ภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อนแบ่งเป็น 4 ระยะ
- ระยะ 0 ไม่พบการหย่อนของอวัยวะอุ้งเชิงกราน
- ระยะ 1 มีอวัยวะหย่อนจากตำแหน่งเดิม แต่อยู่เหนือเยื่อพรมจารีมากกว่า 1 เซนติเมตร
- ระยะ 2 มีอวัยวะหย่อนจากตำแหน่งเดิม และอยู่เหนือเยื่อพรมจารีน้อยกว่า 1 เซนติเมตร
- ระยะ 3 มีอวัยวะหย่อนจากตำแหน่งเดิม และอยู่ต่ำกว่าเยื่อพรมจารีมากกว่า 1 เซนติเมตร
- ระยะ 4 มีอวัยวะหย่อนทั้งหมดหย่อนจนพ้นเยื่อพรมจารีมาทั้งหมด
แนวทางการรักษา
- ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น ลดน้ำหนัก, งดยกของหนัก, รักษาภาวะท้องผูก หรือไอเรื้อรัง และงดสูบบุหรี่
- บริหารกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานแบบคีเกล (Kegel exercise) คือการฝึกขมิบกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงให้กับกล้ามเนื้อ โดยขมิบค้างครั้งละ 5-10 วินาทีแล้วปล่อยกล้ามเนื้อ โดยทำต่อเนื่องทั้งหมด 45-60 ครั้งต่อวัน แบ่งเป็น 2-3 เซ็ต
- ห่วงพยุงทางช่องคลอด (Vaginal pessaries) เป็นอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ใส่ไปทางช่องคลอดเพื่อช่วยพยุงอวยัวะอุ้งเชิงกรานที่หย่อนลงมา โดยได้ผลการรักษาที่ดีในผู้ป่วยส่วนมากและสามารถรักษาได้ทุกระยะของโรค โดยแพทย์จะเป็นผู้เลือกขนาดของห่วงที่เหมาะสมแก่ผู้ป่วยแต่ละราย
- ผ่าตัด เช่น ผ่าตัดมดลูกและซ่อมแซมผนังช่องคลอดทางด้านหน้าและหลัง เป็นต้น
