HIV: ရောဂါဇစ်မြစ်နှင့် ကာကွယ်ရေး နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း

     HIV (Human Immunodeficiency Virus) ဆိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ထင်မှတ်ထားသည်ထက် ပိုမိုနီးစပ်သည့် အဓိကကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။ သို့သော်လည်း လူအများစုမှာ “HIV” နှင့် “AIDS” တကယ်တမ်း မည်သို့ကွာခြားသည်ကို ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်ပြီး အယူအဆအမှားများ ရှိနေကြဆဲဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် အချို့သောအကြောင်းအရာများသည် အလွန်ထိခိုက်လွယ်သဖြင့် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ မတိုင်ပင်နိုင်ကြပေ။

ကျွန်ုပ်တို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဘေးကင်းစွာ အတူတကွနေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် ဆရာဝန်များက လူတိုင်းကို HIV အကြောင်း ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ နားလည်သဘောပေါက်စေချင်ပါသည်။

HIV ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘာလဲ။ ‘AIDS’ နဲ့ မည်သို့ကွာခြားသလဲ။

• HIV (Human Immunodeficiency Virus) ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော CD4 သွေးဖြူဥများကို ဖျက်ဆီးသည့် ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးဖြစ်ပါသည်။ HIV ပိုးရှိသူများသည် မပြတ်မကွက် ဆေးဝါးကုသမှုခံယူပါက AIDS အဆင့်သို့ မရောက်ရှိနိုင်ပါ။
• AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) ဆိုသည်မှာ HIV ကူးစက်မှု၏ နောက်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်ပြီး CD4 ပမာဏသည် 200 cells/cu.mm. အောက်သို့ ကျဆင်းသွားသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ခန္ဓာကိုယ်အား တီဘီနှင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် အခွင့်ကောင်းယူ ကူးစက်ရောဂါများ ဝင်ရောက်လွယ်စေပါသည်။

HIV ကူးစက်မှု အဆင့် ၃ ဆင့်

• ပြင်းထန်အဆင့် (ပထမ ၂ ပတ်မှ ၄ ပတ်): တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများပြခြင်း၊ အခြားသူများထံ ရောဂါကူးစက်ရန် အလွယ်ကူဆုံး အချိန်ဖြစ်ခြင်း။
• နာတာရှည်/လက္ခဏာမပြသော အဆင့်: ၅ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ခြင်း၊ ပိုးကူးစက်ခံရသူများ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် မိမိတို့တွင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးရှိနေမှန်း မသိရှိကြခြင်း။
• AIDS အဆင့်: ခုခံအားစနစ် ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးသွားပြီး အခွင့်ကောင်းယူ ကူးစက်ရောဂါများ ပြင်းထန်စွာ ဝင်ရောက်လာခြင်း။

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးရ HIV ရောဂါဖြစ်ပွားမှု အခြေအနေ (၂၀၂၆)

     ထိုင်းနိုင်ငံတွင် HIV ပိုးရှိသူ စုစုပေါင်း ၅၅၇,၉၉၃ ဦးကျော် ရှိပါသည်။ လွန်ခဲ့သည့် ၃ နှစ်အတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အမှုတွဲ ၁၂,၀၀၀ ခန့် လျော့နည်းသွားသော်လည်း စိုးရိမ်ရသည့် အုပ်စုမှာ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်ကြား လူငယ်များ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ၂၅,၁၂၀ ဦးခန့်ရှိကာ နှစ်စဉ် ပိုးကူးစက်ခံရသူသစ် ၁,၆၀၀ မှ ၁,၈၀၀ ကြား ရှိနေပါသည်။ အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် ကူးစက်မှုအများဆုံးဖြစ်ပြီး

ထို့နောက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ဖြစ်ပွားမှုများပြားကာ ခရိုင် ၁၃ ခုတွင် စုစုပေါင်း ပိုးတွေ့ရှိသူ ၁၀,၀၀၀ ကျော်လွန်နေပါသည်။ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

HIV ကူးစက်ပြန့်ပွားပုံ- မည်သို့ ကူးစက်နိုင်ပြီး မည်သို့ မကူးစက်နိုင်သနည်း

အဓိကအားဖြင့် လမ်းကြောင်း ၃ ခုမှ ကူးစက်ပါသည်-

• ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း (အဓိက ကူးစက်သည့် လမ်းကြောင်း)
• ဆေးထိုးအပ်များ ပူးတွဲသုံးစွဲခြင်းကဲ့သို့ သွေးနှင့် ထိတွေ့ခြင်း
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်၊ မီးဖွားချိန် သို့မဟုတ် မိခင်နို့တိုက်ကျွေးချိန်တွင် မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်ခြင်း

နေ့စဉ် သာမန်ထိတွေ့မှုများမှ မကူးစက်နိုင်ပါ၊ ဥပမာ- ဖက်ခြင်း၊ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်း၊ အိမ်သာအတူသုံးခြင်း၊ ပန်းကန်ခွက်ယောက် သို့မဟုတ် အသုံးအဆောင်များ ပူးတွဲသုံးခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာချေခြင်း သို့မဟုတ် ခြင်ကိုက်ခြင်း တို့မှ မကူးစက်နိုင်ပါ၊ အကြောင်းမှာ HIV သည် လူ့ဆဲလ်များအတွင်း၌သာ အသက်ရှင်နေထိုင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

HIV အကြောင်း မကြာခဏမေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)

မေး- နမ်းရှုံ့ခြင်း သို့မဟုတ် တံတွေးမှတစ်ဆင့် HIV ကူးစက်နိုင်ပါသလား။

ဖြေ-  လုံးဝ မဖြစ်နိုင်သလောက်ပါပဲ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တံတွေးတွင် ဗိုင်းရပ်စ်ပါဝင်မှု ပမာဏ အလွန်နည်းပါးသောကြောင့် ဖြစ်ပြီး စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေဖြစ်ရန် မဖြစ်နိုင်လောက်အောင် များပြားသည့် ပမာဏ လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် လူမှုရေးအရ နမ်းရှုံ့ခြင်း သို့မဟုတ် တံတွေးနှင့် သာမန်ထိတွေ့ခြင်းမှ ကူးစက်နိုင်ခြေ မရှိပါ။

မေး- ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း (Oral Sex) မှတစ်ဆင့် HIV ကူးစက်နိုင်ပါသလား။

ဖြေ-  ကူးစက်နိုင်သော်လည်း ကူးစက်နိုင်ခြေ နည်းပါးပြီး သီးခြားအချက်အလက်များပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ သုတ်ရည် သို့မဟုတ် မိန်းမကိုယ်မှ ထွက်သော အရည်များကဲ့သို့ ဗိုင်းရပ်စ်ပါဝင်မှုများသည့် အရည်များသည် ပါးစပ်အတွင်းရှိ အနာဟောင်းများ သို့မဟုတ် နူးညံ့သည့် အမြှေးပါးများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှသာ ကူးစက်နိုင်ခြေ ရှိပါသည်။ ပါးစပ်အတွင်း အနာများ၊ သွားဖုံးသွေးယိုခြင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်အနာများရှိနေပြီး ကွန်ဒုံးမသုံးပါက ကူးစက်မှု ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

မေး- ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းသည် HIV ကူးစက်ရန် စိုးရိမ်ရပါသလား။

ဖြေ-  စိုးရိမ်ရမှု နည်းပါးသော်လည်း ပါးစပ်တွင် အနာများရှိပြီး သုတ်ရည် သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ထွက်အရည်များနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ပါက ကူးစက်နိုင်ခြေ မြင့်မားလာပါသည်။

မေး- ခြင်ကိုက်ခြင်းမှတစ်ဆင့် HIV ကူးစက်နိုင်ပါသလား။ 

ဖြေ-  လုံးဝ မကူးစက်နိုင်ပါ။ HIV သည် လူ့ဆဲလ်များအတွင်း၌သာ ပွားများနိုင်ပြီး အသက်ရှင်နိုင်ပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်သည် ခြင်အပါအဝင် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌ အသက်ရှင်နိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပွားများနိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ခြင်သည် သွေးကိုသာ စုတ်ယူခြင်းဖြစ်ပြီး HIV ကို မကူးစက်စေပါ။

လက်ရှိ ထိရောက်သော HIV ကာကွယ်နည်းများ

• PrEP: ရောဂါမထိတွေ့မီ ကြိုတင်သောက်သုံးရသော ကာကွယ်ဆေးဖြစ်ပြီး ကူးစက်နိုင်ခြေမြင့်မားသော အပြုအမူရှိသူများနှင့် သင့်တော်ပါသည်။
• PEP: ရောဂါထိတွေ့မှုရှိပြီးနောက် ၇၂ နာရီအတွင်း သောက်သုံးရသော အရေးပေါ်ကာကွယ်ဆေးဖြစ်ပါသည်။
• ကွန်ဒုံးများ: အကြိမ်တိုင်း မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုပါ။

HIV ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေး (ARV) နှင့် U=U မူဝါဒဖြင့် ကုသနိုင်ခြင်း

HIV ပိုးတွေ့ရှိပါက အရေးကြီးဆုံးအဆင့်မှာ အမြန်ဆုံး ကုသမှုခံယူရန်ဖြစ်ပါသည်။ HIV ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေး (ARV) ကို မှန်မှန်၊ အချိန်မှန်နှင့် တစ်သက်တာ စည်းကမ်းရှိစွာ သောက်သုံးခြင်းသည် သွေးတွင်းရှိ ဗိုင်းရပ်စ်ပမာဏကို စစ်ဆေးမတွေ့ရှိနိုင်သည့်အဆင့် (Undetectable) ထိ လျှော့ချပေးနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး နှစ်ထပ်ကွမ်း အကျိုးကျေးဇူးများကို ရရှိစေပါသည်-

• ပထမ အကျိုးကျေးဇူး: ခန္ဓာကိုယ်မှ ခုခံအားဆဲလ်များ (CD4) ကို ပိုမိုမြင့်မားသည့် အဆင့်အထိ ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ပြီး ကျန်းမာစွာနေထိုင်နိုင်ခြင်း၊ အခွင့်ကောင်းယူ ကူးစက်ရောဂါများမှ ကင်းဝေးစေခြင်းနှင့် အခြားသူများနည်းတူ သက်တမ်းစေ့ နေထိုင်နိုင်ခြင်း။
• ဒုတိယ အကျိုးကျေးဇူး (U=U: စစ်ဆေးမတွေ့ရှိ = မကူးစက်နိုင်): သွေးတွင်း၌ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး စစ်ဆေးမတွေ့ရှိရတော့သည့်အခါ အခြားသူများ သို့မဟုတ် အဖော်ဖြစ်သူထံသို့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်နိုင်ခြေသည် သုညသို့ ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။

ကိုးကားချက်များ: ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန, ရာမခမ်းဟဲင် ဆေးရုံ, Thairath Online