စိတ်ကျရောဂါအကြောင်းနှင့် ချစ်ရသူများ၏ ကူညီဖေးမမှု

     စိတ်ကျရောဂါသည် မည်သည့်လိင် သို့မဟုတ် အသက်အရွယ်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည့် အတွေ့ရများသော စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အချို့သော ကိစ္စများတွင် ယင်း၏ လက္ခဏာများကို ပြင်ပမှ မမြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း နားလည်မှုရှိသော စကားဝိုင်းများနှင့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် အတွင်းစိတ်ခံစားချက်ကို ပိုမိုနားလည်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများသည် စိတ်ကျရောဂါ၊ ယင်း၏ ကုသမှုနှင့် မှန်ကန်သော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ အသိပညာများကို မြှင့်တင်ပေးကာ လူနာများ အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ပျော်ရွှင်သော ဘဝသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန် ကူညီပေးလျက်ရှိသည်။

စိတ်ကျရောဂါ ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

     စိတ်ကျရောဂါ ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခ ရေရှည်ခံစားရသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရသူများသည် ပြင်းထန်သော စိတ်ဒုက္ခကို ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိပြီး ယင်းသည် အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး အပါအဝင် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။

ခန္ဓာကိုယ်သည် စိတ်ခံစားမှု၊ နိုးကြားမှု၊ စိတ်လက်ပေါ့ပါးမှုနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့ကို ထိန်းညှိရန် နာ့ဗ်ကြောသတင်းပို့ဓာတ်ပစ္စည်းများ (Neurotransmitters) ၏ မျှခြေပေါ်တွင် မှီခိုနေရသည်။ မျိုးရိုးဗီဇ သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများကြောင့်ဖြစ်စေ ဤမျှခြေ ပျက်ယွင်းသွားသောအခါ တစ်ကိုယ်လုံး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။

စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ

စိတ်ကျရောဂါသည် မျိုးရိုးဗီဇအပြင် အခြားသော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ယင်းတို့မှာ-

၁။ နာ့ဗ်ကြောသတင်းပို့ဓာတ်ပစ္စည်းများ မမျှတခြင်း

     စိတ်ကျရောဂါရှိသူများတွင် Serotonin, Norepinephrine နှင့် Dopamine ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသော နာ့ဗ်ကြောသတင်းပို့ဓာတ်ပစ္စည်းများ လုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းနေလေ့ရှိပြီး ဦးနှောက်ဆဲလ်များ သတင်းပို့ဆက်သွယ်သည့် စနစ်များတွင်လည်း မူမမှန်မှုများ ရှိနေတတ်သည်။

၂။ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ

     မိသားစုတွင် စိတ်ကျရောဂါရာဇဝင် ရှိပါက အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်၌ စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်မားသည်။

၃။ ဘဝဖြစ်စဉ် အဖြစ်အပျက်များ

     စိတ်ထိခိုက်စရာ သို့မဟုတ် စိတ်ဖိစီးမှုများသော ဘဝအတွေ့အကြုံများသည် စိတ်ကျရောဂါကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ရာဇဝင်ရှည်ကြာသော စိတ်ဖိစီးမှုသည် ဦးနှောက်၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အခြေအနေကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။

၄။ စိတ်နေစိတ်ထားဆိုင်ရာ စရိုက်လက္ခဏာများ

     မိမိကိုယ်ကိုနှင့် ကမ္ဘာကြီးကို အပျက်သဘောဆောင်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသူများသည် စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပိုများနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အခြားသော စိတ်နေစိတ်ထားရှိသူများသည်ပင် ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများနှင့် ကြုံတွေ့ရပါက စိတ်ကျရောဂါ ခံစားရနိုင်သည်။

စိတ်ကျရောဂါ၏ လက္ခဏာများ

• စွဲမြဲစွာ စိတ်မကောင်းဖြစ်ခြင်း၊ နွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အင်အားကင်းမဲ့ခြင်း
• ဘဝကို အပျက်သဘော ရှုမြင်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးမဲ့သည်ဟု ခံစားရခြင်းနှင့် မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း
• အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း အိပ်စက်ခြင်းကဲ့သို့သော အိပ်စက်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများ
• ယခင်က ဝါသနာပါခဲ့သော လှုပ်ရှားမှုများတွင် စိတ်ပါဝင်စားမှု ပျောက်ဆုံးခြင်းနှင့် အစားအသောက် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်းစားခြင်း)
• အာရုံစိုက်ရန်၊ တွေးတောရန် သို့မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် ခက်ခဲခြင်း
• ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှုနှင့် စကားပြောဆိုမှုများ နှေးကွေးလာခြင်း
• စိတ်အားထက်သန်မှု ပျောက်ဆုံးခြင်းနှင့် အသက်ရှင်လိုစိတ် လျော့နည်းလာခြင်း

စိတ်ကျရောဂါကို ရောဂါအမည်တပ် စစ်ဆေးခြင်း

     ရောဂါလက္ခဏာများ နှစ်ပတ်ထက်မက စွဲမြဲစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက စိတ်ကျရောဂါအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ပဏာမ စစ်ဆေးမှုများအတွက် 9Q (PHQ-9) မေးခွန်းပုံစံ ကဲ့သို့သော စစ်ဆေးရေးကိရိယာများကို အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော် တရားဝင် ရောဂါအမည်တပ်ခြင်းကို DSM-V စံနှုန်းများအတိုင်း စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန်မှ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ရောဂါရာဇဝင်၊ စိတ်ကျန်းမာရေး၊ အသိဉာဏ်နှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှုများ အပါအဝင် အခြားသော အခြေအနေများကို ဖယ်ရှားရန် လိုအပ်ပါက သွေးစစ်ခြင်းနှင့် ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။

စိတ်ကျရောဂါအတွက် ကုသမှုများ

၁။ ဆေးဝါးဖြင့် ကုသခြင်း

     ဆရာဝန်များသည် လူနာ၏ လက္ခဏာများပေါ် မူတည်၍ သင့်လျော်သော ဆေးဝါးများကို ညွှန်ကြားပေးနိုင်ပြီး အများအားဖြင့် စိတ်ခံစားမှုကို ထိန်းညှိရန် နာ့ဗ်ကြောသတင်းပို့ဓာတ်ပစ္စည်းများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို မြှင့်တင်ပေးသည့် စိတ်ကျရောဂါသက်သာဆေးများ (Antidepressants) ဖြစ်ကြသည်။

၂။ စိတ်ကုထုံးဖြင့် ကုသခြင်း

     လူနာများသည် မိမိတို့ စိတ်ဒုက္ခ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများကို ရှာဖွေရန် စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန်များ၊ စိတ်ကုထုံးပညာရှင်များနှင့် ဆွေးနွေးကုသမှု ခံယူနိုင်သည်။ အသိဉာဏ်နှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ကုထုံး (CBT) နှင့် အခြားသော စိတ်ကုထုံးများသည် အပျက်သဘောဆောင်သော အတွေးများကို ပြောင်းလဲရန်၊ ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း တိုးတက်စေရန်နှင့် စိတ်ဓာတ်ကျန်းမာရေးကို တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာစေရန် ကူညီပေးသည်။ ကုသမှုကာလသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ၁၂ ကြိမ်မှ ၁၆ ကြိမ်အထိ ရှိတတ်ပြီး ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုပေါ် မူတည်၍ အကြိမ်ရေနှင့် ကြာချိန် ကွာခြားနိုင်သည်။

၃။ သံလိုက်လှိုင်းဖြင့် ဦးနှောက်ကို လှုံ့ဆော်ကုသခြင်း (TMS)

     TMS သည် စိတ်ကျရောဂါနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဦးနှောက်၏ သီးခြားနေရာများရှိ နာဗ်ဆဲလ်များကို သံလိုက်လှိုင်းများဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အဆင့်မြင့် ကုသမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော တိုးတက်မှုများ ရရှိရန် အများအားဖြင့် တစ်ပတ်လျှင် ၅ ရက်၊ ၂ ပတ်မှ ၃ ပတ်အထိ ကုသမှု ခံယူရသည်။

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် - TMS - စိတ်ကျရောဂါအတွက် ကုသမှု နည်းလမ်းသစ်

စိတ်ကျရောဂါကို စီမံခန့်ခွဲရန် ကိုယ်တိုင် စောင့်ရှောက်မှု နည်းလမ်းများ

• အပြင်ထွက်၍ ပတ်ဝန်းကျင်သစ်များကို လေ့လာပါ - ပိတ်လှောင်နေသော နေရာမှ ထွက်ခွာခြင်းသည် အမြင်သစ်များ ရရှိစေပြီး အပျက်သဘောဆောင်သော စိတ်ခံစားချက်များကို သက်သာစေသည်။ ကောင်းမွန်သော အမှတ်တရများရှိသည့် ရင်းနှီးသော နေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းသည်လည်း အကျိုးရှိစေသည်။
• ကျေးဇူးတင်စရာများကို မှတ်တမ်းရေးပါ - ကောင်းမွန်သော အတွေ့အကြုံများကို ရေးမှတ်ခြင်းသည် ဘဝ၏ ကောင်းမွန်သော အရာများပေါ်သို့ အာရုံစိုက်မိစေရန် ကူညီပေးသည်။
• ပုံမှန် အစားအသောက်နှင့် အိပ်စက်ချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပါ - မှန်ကန်သော အာဟာရနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့သည် စိတ်ဓာတ် တည်ငြိမ်ရေးအတွက် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။
• လူမှုဆက်ဆံရေး မပြတ်ပါစေနှင့် - နေ့စဉ် အတွေ့အကြုံများကို မျှဝေရန်နှင့် ပျော်ရွှင်စရာ လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ရန် ကူညီဖေးမပေးသော သူငယ်ချင်း သို့မဟုတ် ယုံကြည်ရသူ ရှိနေခြင်းသည် တစ်ယောက်တည်း ဆီးကြို့နေမှုကို တိုက်ဖျက်ပေးနိုင်သည်။
• မှန်မှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ - ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုသည် စိတ်လက်ပေါ့ပါးစေပြီး စိတ်ခံစားမှုကို တိုးတက်စေသည့် Serotonin နှင့် Endorphin ဓာတ်များကို မြှင့်တင်ပေးသည်။
• ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားချက်များကို လိုက်နာပါ - လူနာများသည် ညွှန်ကြားထားသော ကုသမှုများကို စနစ်တကျ လိုက်နာသင့်ပြီး ဆေးဝါးပြောင်းလဲမှုမပြုမီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။

ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် - သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ဖြစ်ပွားသော စိတ်ကျရောဂါ - မိသားစု၏ ကူညီဖေးမမှုမှ ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပုံ

ကျန်းမာသော စိတ်ဓာတ်သည် သန်မာသော ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆောင်ကြူးပေးသည်။ စိတ်ကို သခင်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို အစေခံဟု ရှုမြင်မည့်အစား နှစ်ခုစလုံးသည် အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ကာ ကူညီဖေးမပေးနေသည့် အင်အားစုများအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။