ဝက်သက်ရောဂါ၊ ကလေးငယ်များနှင့် ကာကွယ်ဆေး

     ဝက်သက်ရောဂါ (Measles) သည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်ပွားသော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး လေထုထဲမှတစ်ဆင့် အလွန်ကူးစက်လွယ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် ထိရောက်မှုမြင့်မားပြီး စျေးနှုန်းသက်သာသော ကာကွယ်ဆေးများ ရှိနေသော်လည်း ဝက်သက်ရောဂါသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ကလေးငယ်များ (အထူးသဖြင့် ကာကွယ်ဆေးမထိုးရသေးသော ကလေးများ) တွင် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ဆရာဝန်အနေဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ကလေးများနှင့် အခြားသန်းပေါင်းများစွာသော သက်ရှိများကို ကယ်တင်ပေးနိုင်သည့် အဓိကသော့ချက်တစ်ခုဖြစ်သော ‘ကာကွယ်ဆေး’ ကို လူတိုင်း အလေးထားစေချင်ပါသည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းနှင့် ရောဂါကူးစက်ပုံ

• ရောဂါပိုးမွှား- Paramyxovirus အုပ်စုဝင် ဝက်သက်ဗိုင်းရပ်စ် ကြောင့်ဖြစ်ပွားပြီး (Paramyxovirus) ၎င်းသည် enveloped RNA အမျိုးအစား ဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပါသည်။
• ရောဂါကူးစက်ခြင်း- အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် လူတစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့ ကူးစက်ပြီး ချောင်းဆိုးရာမှ ထွက်လာသော လေထဲမှ အမှုန်အမွှားများ (Aerosols) ကို ရှူရှိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် လူနာ၏ နှာရည်၊ တံတွေးနှင့် ထွက်ရှိသော အရည်များကို တိုက်ရိုက် ထိတွေ့မိခြင်းမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ပါသည်။
• ကူးစက်နိုင်စွမ်း- ဝက်သက်ရောဂါပိုးသည် ကူးစက်နိုင်စွမ်း အလွန်မြင့်မားပြီး လူနာ 1 ဦးသည် ကာကွယ်ဆေးမရှိသူ 18 ဦးအထိ ရောဂါကူးစက်စေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးသည် လေထဲတွင် သို့မဟုတ် ပစ္စည်းမျက်နှာပြင်များပေါ်တွင် 2 နာရီကြာအောင် ရှင်သန်နေနိုင်ပါသည်။
• ရောဂါကူးစက်နိုင်သော ကာလ- လူနာသည် အဖုအပိမ့် မထွက်မီ 4 ရက်မှစ၍ အဖုအပိမ့်များ စတင်ထွက်ရှိပြီး 4 ရက်အထိ အခြားသူများထံ ရောဂါကူးစက်စေနိုင်ပါသည်။

ဝက်သက်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများနှင့် သတိပေးအချက်များ

     ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရပြီးနောက် ရောဂါပျိုးကာလမှာ 7–14 ရက်ခန့် (သို့မဟုတ် 8–12 ရက်ခန့်) ရှိပြီး လက္ခဏာများ စတင်မပြမီ ဖြစ်ပါသည်။ လက္ခဏာများကို အဓိက အဆင့် 2 ဆင့် ခွဲခြားနိုင်ပါသည်-

စတင်ဖြစ်ပွားသည့် အဆင့်

တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများ ၄–၇ ရက်ခန့် ကြာမြင့်ပြီး အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်-

• ရုတ်တရက် ဖျားခြင်း၊ အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်စ်အထိ မြင့်တက်နိုင်ခြင်း
• "3C" လက္ခဏာစုများ- "3C" ချောင်းဆိုးခြင်း (Cough)၊ နှာရည်ယိုခြင်း/အအေးမိခြင်း (Coryza)၊ မျက်စိနီခြင်းနှင့် မျက်ရည်ယိုခြင်း (Conjunctivitis)
• ကော့ပလစ် အစက်များ (Koplik’s spots): ဝက်သက်ရောဂါ၏ သီးသန့်လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ပြီး (Pathognomonic sign) ပါးစပ်အတွင်းဘက် ပါးစောင်အမြှေးပါးတွင် သဲပွင့်ကဲ့သို့ သေးငယ်သော အဖြူရောင်/အပြာရောင်အစက်များ ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ကာ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဖုအပိမ့်များ ပေါ်လာပါက ပျောက်ကွယ်သွားလေ့ရှိပါသည်။

အဖုအပိမ့် ထွက်သည့် အဆင့်

• ဖျားပြီး ၃–၅ ရက်ခန့်အကြာတွင် အနီရောင်အဖုအပိမ့်များ (Maculopapular rash) စတင်ထွက်ပေါ်လာပါသည်
• အဖုအပိမ့် ထွက်သည့် အစီအစဉ်- အဖုအပိမ့်များသည် မျက်နှာ၊ ဆံစပ်နှင့် နားနောက်ဘက်တို့မှ စတင်ထွက်ပေါ်ပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ်၊ လက်၊ ခြေ၊ လက်ဝါးနှင့် ခြေဝါးတို့သို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့သွားပါသည် (Cephalocaudal pattern)
• အဖုအပိမ့်များ ၄–၈ ရက်ခန့် ကြာမြင့်မည်-: ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်း မွဲောက်သွားကာ အရောင်ရင့်လာပြီး (Hyperpigmentation) တဖြည်းဖြည်း ကွာကျသွားပါသည်

သတိပြုရန် စိုးရိမ်ဖွယ် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ

နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို အသက် 5 နှစ်အောက် ကလေးများ၊ အသက် 30 နှစ်ထက်ကြီးသော လူကြီးများ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များနှင့် အာဟာရချို့တဲ့သူများ (အထူးသဖြင့် ဗီတာမင်အေ ချို့တဲ့သူများ) သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားကျဆင်းနေသူများတွင် အများဆုံးတွေ့ရပါသည်။

• အဆုတ်ရောင်ခြင်း (Pneumonia): ဝက်သက်ဗိုင်းရပ်စ် ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဗက်တီးရီးယား ထပ်မံကူးစက်ခြင်း ကြောင့်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားပြီး ဝက်သက်လူနာများ သေဆုံးရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပါသည်။
• နားလယ်ပိုင်း ရောင်ရမ်းခြင်း (Otitis Media) နှင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းလျှောခြင်း- ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်မှုကို ဖြစ်စေပါသည်။
• ရုတ်တရက် ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း (Acute Encephalitis): လူနာ ၁,၀၀၀ တွင် ၁ ယောက်ခန့် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး တက်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်းနှင့် အမြဲတမ်း ဦးနှောက်ပျက်စီးခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
• နာတာရှည် ဦးနှောက်ရောင်ရောဂါ (Subacute Sclerosing Panencephalitis - SSPE): ရှားပါးသော်လည်း ပြင်းထန်သော အာရုံကြောဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာဖြစ်ပြီး ဝက်သက်ရောဂါ ပျောက်ကင်းပြီး 7–11 နှစ်အကြာတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ သေဆုံးမှုနှုန်း 95% အထိ ရှိကာ အသက် 1 နှစ်မတိုင်မီ ဝက်သက်ကူးစက်ခံရသော ကလေးများသည် အန္တရာယ်အတိုင်းတာဆုံး ဖြစ်ပါသည်။
• ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအတွက် အန္တရာယ်- ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဝက်သက်ပိုး ကူးစက်ပါက ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျခြင်း၊ လမစေ့ဘဲ မီးဖွားခြင်း၊ မွေးကင်းစကလေး အလေးချိန်မပြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် ကလေးတွင် မွေးရာပါ ဝက်သက်ပိုး ပါလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါသည်။

ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုနှင့် ကုသမှု လမ်းညွှန်ချက်များ

     လက်ရှိတွင် ဝက်သက်ရောဂါအတွက် သီးသန့် ဗိုင်းရပ်စ်နှိမ်နင်းဆေး မရှိသေးပါ။ ထို့ကြောင့် ကုသမှုသည် ခံစားရသော လက္ခဏာများအတိုင်း သက်သာအောင် ပြုစုကုသပေးခြင်းဖြစ်ပါသည် (ဆရာဝန်၏ သုံးသပ်ဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရပါမည်)။

MMR / MR ကာကွယ်ဆေးဖြင့် ကိုယ်ခံအား မြှင့်တင်ခြင်း

ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် သင့်နှင့် သင့်ကလေးအတွက် ဝက်သက်ရောဂါကို ကာကွယ်ရန် အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။

• ကာကွယ်ဆေး အမျိုးအစား- ဝက်သက်ကာကွယ်ဆေးသည် အသက်ရှင်သော အားပျော့ဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေးဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် MMR (ဝက်သက်-ဂျာမန်ဝက်သက်-သောက်ချဉ်းရောင်) သို့မဟုတ် MR (ဝက်သက်-ဂျာမန်ဝက်သက်) ပေါင်းစပ်ကာကွယ်ဆေးအဖြစ် ထိုးနှံလေ့ရှိပါသည်။
• ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကာကွယ်ဆေးထိုးအစီအစဉ် (ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန)-

  • အကြိမ် 1: ကလေးအသက် 9 – 12 လတွင် ထိုးရန်

  • အကြိမ် 2: ကလေးအသက် 18 လတွင် ထိုးရန်

• ထိရောက်မှု- ကာကွယ်ဆေး 1 ကြိမ် ထိုးနှံပါက ရောဂါကို 93% ခန့် ကာကွယ်ပေးနိုင်ပြီး 2 ကြိမ် ပြည့်အောင် ထိုးနှံပါက ကာကွယ်နိုင်စွမ်း 97% အထိ မြင့်တက်လာပါမည်။

ကာကွယ်ဆေး မထိုးရမည့် အချက်များ

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ မထိုးရပါ 
• ကိုယ်ခံအား ပြင်းထန်စွာ ကျဆင်းနေသူများ 
• ကာကွယ်ဆေးတွင် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများ (ဥပမာ Neomycin သို့မဟုတ် Gelatin) နှင့် ပြင်းထန်စွာ ဓာတ်မတည့်ဖူးသူများ