พญ. รัชดาพร ฤกษ์ยินดี
สาขาสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา, อนุสาขาเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์

သွေးဆုံးကိုင်သည့်အရွယ် သို့မဟုတ် ကျွန်ုပ်တို့ အခေါ်များသည့် “ရွှေရောင်အရွယ် (မီးယပ်ဆုံးချိန်)” ဆိုသည်မှာ မျိုးဥအိမ်မှ အီစထရိုဂျင် (Estrogen) နှင့် ပရိုဂျက်စတီရုန်း (Progesterone) ဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှု ဆက်တိုက် လျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို အနှောင့်အယှက် အပေးနိုင်ဆုံး ရောဂါလက္ခဏာများမှာ ရင်ပူပြင်းပြီး ရုတ်တရက် ပူလိုက်အေးလိုက် ဖြစ်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရုတ်တရက် ပူလိုက်အေးလိုက်ခံစားရခြင်းနှင့် ညဘက်တွင် ချွေးစေးများ ပိုမိုထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဤအပြောင်းအလဲများကို နားလည်ထားခြင်းဖြင့် ယုံကြည်မှုရှိရှိ ပြင်ဆင်ရင်ဆိုင်နိုင်ပြီး မူလအတိုင်း ကောင်းမွန်သော လူနေမှုဘဝကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။
သွေးဆုံးကိုင်သည့် လက္ခဏာများသည် ရာသီလုံးဝမလာမီနှင့် လုံးဝသွေးဆုံးပြီးချိန် နှစ်ခုလုံးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ၎င်း၏ ကြာချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုသည် တစ်ဦးစီ၏ ခန္ဓာကိုယ်အခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး အဓိက လက္ခဏာများကို 2 ပိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပါသည်-
ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲများသည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အာရုံကြောကူးစက်ဓာတ်များကို တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှုရှိစေပြီး ဒေါသထွက်လွယ်ခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို ယုံကြည်မှု နည်းပါးခြင်းနှင့် မေ့လျော့လွယ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းသည် သွေးဆုံးချိန်တွင် အတွေ့ရအများဆုံး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွင် နေထိုင်ခြင်း၊ အလုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသူများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အများဆုံး သက်ရောက်မှုရှိစေသည်ကို သင်သိပါသလား။ ဂရုမစိုက်ဘဲ ပစ်ထားပါက ရေရှည်တွင် စိတ်ကျန်းမာရေးကို နာတာရှည် ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။
အမျိုးသမီးဟော်မုန်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူသော ဖိုက်တိုအီစထရိုဂျင် (Phytoestrogens) ကြွယ်ဝသည့် အစားအစာများဖြစ်သော ပဲပုပ်၊ တို့ဖူး၊ ပဲနို့၊ နှမ်းနက် တို့ကို အဓိက စားသုံးပေးပါ။ ယင်းတို့သည် ရင်ပူပြင်းခြင်း နှင့် ပူလိုက်အေးလိုက် ဖြစ်ခြင်း တို့ကို သက်သာစေပါသည်။ ထို့အပြင် အရိုးပါးခြင်းနှင့် အရိုးပွခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ငါးသေးသေးလေးများနှင့် အစိမ်းရောင် အရွက်များမှ ကယ်လ်စီယမ်နှင့် ဗီတာမင် ဒီ တို့ကို ဖြည့်တင်းပေးပါ။
လမ်းအမြန်လျှောက်ခြင်း၊ ရေကူးခြင်း သို့မဟုတ် ယောဂကျင့်ခြင်းကဲ့သို့ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး အေရိုးဗစ် လေ့ကျင့်ခန်းများကို တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး မိနစ် ၁၅၀ ခန့် ပြုလုပ်ပေးပါ။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ် စွမ်းအင်လောင်ကျွမ်းမှုကို လှုံ့ဆော်ပေးပြီး စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပေးကာ အိပ်ပျော်ရလွယ်ကူစေပြီး ညဘက် ချွေးထွက်များခြင်းကို လျှော့ချပေးပါသည်။
အိပ်ခန်းကို လေဝင်လေထွက် ကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ပြီး အပူချိန်ကို အေးမြ သက်တောင့်သက်သာဖြစ်အောင် ညှိထားပါ။ ရင်ပူပြင်းခြင်း သို့မဟုတ် ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါက မွန်းကျပ်မှုကို လျှော့ချရန် သဘာဝဂွမ်းစစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လေဝင်လေထွက်ကောင်းသည့် အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ပါ။ အိပ်ရာမဝင်မီ လက်ဖက်ရည်၊ ကော်ဖီ သောက်သုံးခြင်းနှင့် ကွန်ပျူတာ သို့မဟုတ် ဖုန်းမျက်နှာပြင်ကြည့်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို လျှော့ချရန် တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်လက်ပေါ့ပါးစေမည့် အလုပ်များကို ပြုလုပ်ပါ။ မိသားစုဝင်များနှင့် စကားပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ရွယ်တူသူငယ်ချင်းများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းသည် တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်နေသည်ဟူသော ခံစားချက်ကို လျှော့ချပေးပြီး စိတ်အတက်အကျဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတို့ကို ကြံ့ကြံ့ခံ ကျော်ဖြတ်နိုင်ရန် ကူညီပေးပါမည်။
ရောဂါလက္ခဏာများသည် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေပါက ဆရာဝန်၏ အနီးကပ် ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဟော်မုန်း အစားထိုး ကုသမှု (Hormone Replacement Therapy: HRT) သို့မဟုတ် သီးသန့် ဗီတာမင်နှင့် ဖြည့်စွက်စာများ သောက်သုံးရန် သင့်၊ မသင့် ပြသတိုင်ပင်သင့်ပါသည်။

A: ယေဘုယျအားဖြင့် သွေးကြော ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကျယ်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဤလက္ခဏာသည် သွေးဆုံးချိန် စတင်သည့်နောက်ပိုင်း ၁ နှစ်မှ ၅ နှစ်ခန့်အထိ ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။ သို့သော် အချို့သူများတွင် ခန္ဓာကိုယ်အခြေအနေနှင့် မိမိကိုယ်ကို ဂရုစိုက်မှုပေါ် မူတည်၍ 10 နှစ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။
A: အိပ်ခန်းကို လေဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် ညှိထားသင့်ပြီး အိပ်ရာမဝင်မီ စပ်သော အစားအစာများ၊ အရက်နှင့် ကဖိန်းဓာတ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ပေါ့ပါးသော ဂျင်းအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ပါ။ ချွေးအလွန်ထွက်၍ အိပ်စက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေပါက ဟော်မုန်းပမာဏကို ညှိယူရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပါသည်။
A: ဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်များပါသည်။ သို့သော် အခြားလက္ခဏာများကိုပါ တွဲဖက်ကြည့်သင့်ပါသည်။ အမျိုးသမီး အသက် 45 နှစ်ထက် ကျော်လွန်ပြီး ရာသီစတင် ပေါ်လိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်ကာ ရင်ပူပြင်းခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်အတက်အကျဖြစ်ခြင်းတို့ပါ ယှဉ်တွဲပါက သွေးမဆုံးမီ အကူးအပြောင်းကာလ (Perimenopause) ၏ အစောပိုင်း လက္ခဏာဟု ယူဆနိုင်ပါသည်။
A: တကယ်ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်း လျော့နည်းသွားခြင်းသည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ စီရိုတိုနင် (Serotonin) ဓာတ်ပမာဏကို သက်ရောက်မှုရှိစေပြီး ပုံမှန်ထက် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းလွယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိသူများ၏ နားလည်ပေးမှုနှင့် ဆရာဝန်၏ ဂရုစိုက်မှုတို့ လိုအပ်ပါသည်။
သွေးဆုံးကိုင်သည့် အခြေအနေသည် ရောဂါတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်၏ သဘာဝအလျောက် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ရင်ပူပြင်းခြင်း၊ ပူလိုက်အေးလိုက် ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးထွက်များခြင်း စသည့် ရှေ့ပြေးလက္ခဏာများကို စောစီးစွာ သိရှိထားခြင်းဖြင့် မှန်ကန်စွာ ပြင်ဆင်ရင်ဆိုင်နိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။ နေထိုင်မှုပုံစံ၊ အာဟာရနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂရုစိုက်မှုတို့ကို ညှိယူခြင်းဖြင့် အမျိုးသမီးတိုင်း ဤအရွယ်ကို ကျန်းမာစွာ၊ လန်းဆန်းစွာဖြင့် နေ့စဉ်ရက်တိုင်း အဆင့်မြင့်သော လူနေမှုဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။