ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ဆေး မထိုးမီ၊ ထိုးနေစဉ်နှင့် ထိုးပြီး ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု

     COVID-19 ကာကွယ်ဆေးသည် အခြားသော ကာကွယ်ဆေးများကဲ့သို့ပင် 100% ကာကွယ်မှု မပေးနိုင်ပါ။ ကာကွယ်ဆေး အမျိုးအစားနှင့် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ခန္ဓာကိုယ် တုံ့ပြန်မှုပေါ် မူတည်၍ ကူးစက်မှုကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်းမှာ 60-90% အထိ ရှိပါသည်။ သို့သော် COVID-19 ကာကွယ်ဆေး အားလုံး၏ အဓိက အကျိုးကျေးဇူးမှာ ကူးစက်ခံရပါက ရောဂါပြင်းထန်မှုနှင့် သေဆုံးနိုင်ခြေကို 100% နီးပါး လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသရမှုနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများကို များစွာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ 

ကာကွယ်ဆေးမှ အများဆုံး အကျိုးကျေးဇူး ရရှိရန်နှင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် ကာကွယ်ဆေး မထိုးမီ ကျန်းမာရေးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်ပါသည်-

ဆေးမထိုးမီ COVID-19

• မွေးရာပါရောဂါ သို့မဟုတ် ပုံမှန်သောက်သုံးနေသော ဆေးဝါးများရှိပါက သက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်နှင့် မထိုးမီ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးသင့်ပါသည်။
• လုံလောက်စွာ အနားယူပါ။
• ဖျားနာခြင်း သို့မဟုတ် မကျန်းမာပါက ကာကွယ်ဆေးထိုးမည့်ရက်ကို အနည်းဆုံး 1-2 သီတင်းပတ်ခန့် ရွှေ့ဆိုင်းပါ။
• ရေလုံလောက်စွာ သောက်သုံးပါ၊ အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
• အစာပုံမှန် စားသုံးပါ၊ မွေးရာပါရောဂါအတွက် သောက်သုံးနေကျ ဆေးဝါးများရှိပါက ပုံမှန်အတိုင်း သောက်သုံးနိုင်ပါသည်။
• သွေးကျဲဆေး သို့မဟုတ် သွေးဥမွှားဆန့်ကျင်ဆေး သောက်သုံးနေပါက စာရင်းသွင်းသည့်နေရာတွင် တာဝန်ရှိသူအား အသိပေးပါ။
• Warfarin ဆေးဝါးသောက်သုံးနေသူများအနေဖြင့် ဆေးမထိုးမီ 1 လအတွင်း ရာမ်ခမ်းဟဲင်းဆေးရုံ၌ ကုသမှုမှတ်တမ်း သို့မဟုတ် INR အဖြေမရှိပါက INR စစ်ဆေးချက်အဖြေအား ကိုယ်တိုင်ယူဆောင်လာ၍ အသိပေးပါရန်။ (INR အဖြေမပြနိုင်ပါက ဆေးရုံမှ သင်၏ ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှုကို ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပယ်ဖျက်ခြင်း ပြုလုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိပါသည်။)
• COVID-19 ကာကွယ်ဆေးကို အခြားကာကွယ်ဆေးများနှင့် အနည်းဆုံး 4 ပတ်ခြား၍ ထိုးနှံပါ။
• ကိုယ်ဝန်ပတ်ရေး 12 ပတ်အောက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်များအနေဖြင့် တာဝန်ရှိသူအား အကြောင်းကြားပါ၊ ဆေးရုံမှ ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးခြင်းကို ခေတ္တဆိုင်းငံ့ထားမည်ဖြစ်သည်။

ကာကွယ်ဆေး COVID-19 ထိုးနှံနေစဉ်အတွင်း

• မြန်ဆန်ချောမွေ့စေရန်အတွက် မှတ်ပုံတင်နှင့် စာရင်းသွင်းအချက်အလက်များကဲ့သို့သော လိုအပ်သည့် စာရွက်စာတမ်းများကို အဆင်သင့်ပြင်ဆင်ထားပါ။
• ချိန်းဆိုထားသည့်အချိန်ထက် 30 မိနစ် ကြိုတင်၍ ဆေးရုံသို့ ရောက်ရှိပါ။
• ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် လွယ်ကူစေရန် ပုခုံးဖော်ရလွယ်ကူပြီး ပေါ့ပါးချောင်ချိသော အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ပါ။
• နှာခေါင်းစည်း (Mask) ကို အမြဲတမ်း တပ်ဆင်ထားပါ၊ လက်ကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောပါ၊ ခပ်ခွာခွာ နေထိုင်ပါ။
• ရောဂါအုပ်စု 7 မျိုးဖြစ်သော နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ၊ နာတာရှည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရောဂါ၊ အဝလွန်ရောဂါ၊ နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုရောဂါ၊ ကင်ဆာရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ ရှိသူများအနေဖြင့် ဆေးမထိုးမီ မိမိ၏ ပြသနေကျ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။
• ဆေးမထိုးမီ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်မှအပ မည်သည့်ဆေးကိုမျှ ရပ်ဆိုင်းရန် သို့မဟုတ် သောက်သုံးရန် မလိုအပ်ပါ။
• ကာကွယ်ဆေး မထိုးမီ တာဝန်ရှိသူများမှ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်၊ သွေးဖိအားနှင့် သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင် ပမာဏတို့ကို စစ်ဆေးပေးမည်ဖြစ်ပါသည်။
• အသုံးနည်းသည့် လက်ဘက်တွင် ထိုးနှံရန် အကြံပြုပါသည်၊ ထိုးထားသော လက်ဘက်ကို အားစိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြောတင်းခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
• တာဝန်ရှိသူများ၏ ညွှန်ကြားချက်ကို တိကျစွာ လိုက်နာပါ။

ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် COVID-19

1.  အခြေအနေ စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်း

     ဆေးရုံ သို့မဟုတ် ကာကွယ်ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် 30 မိနစ်ကြာ တိကျစွာ အနားယူစောင့်ကြည့်ပါ။ COVID-19 ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်-
 

1.1.  မပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ

     ပုံမှန်အားဖြင့် ၃ ရက်အတွင်း အလိုအလျောက် သက်သာပျောက်ကင်းနိုင်ပြီး အဖြစ်များသော လက္ခဏာများမှာ- အဖျားငွေ့ငွေ့ရှိခြင်း၊ ကြွက်သားနှင့် အဆစ်အမြစ်များ ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နီရဲခြင်း၊ ယားယံခြင်း သို့မဟုတ် ညိုမည်းစွဲခြင်း၊ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ နေရထိုင်ရ မသတာဖြစ်ခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ပျို့အန်ချင်ခြင်း သို့မဟုတ် ထုံကျဉ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။

1.2.  ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ

     ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထ မရှိသလောက် အတွေ့ရနည်းသော လက္ခဏာများမှာ- ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် အကျိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ ရီဝေခြင်း၊ ရင်တုန်ခြင်း၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်းခြင်း၊ ချွေးပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လွန်ကဲစွာထွက်ခြင်း၊ ပြန်ရည်ကျိတ်များ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပါးစပ်ရွဲခြင်း၊ ကြွက်သားအားနည်းခြင်း၊ တက်ခြင်း၊ သတိလစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် တုပ်ကွေးကဲ့သို့ ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။
 

1.3.  ကာကွယ်ဆေးနှင့် ဓာတ်မတည့်သည့် လက္ခဏာများ

     ဥပမာ- အပြင်းအထန် ဖျားခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ သွေးဖိအားကျခြင်း၊ လေပြွန်ကျဉ်းခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အဖုအပိန့်များ ထွက်ခြင်း။ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ တွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်း သွားရောက်ပြသသင့်ပါသည်။

2.  ဆေးထိုးထားသော လက်ကို အားစိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း

     ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသည့် လက်ကို အနည်းဆုံး 2 ရက်ခန့် အကြောတင်းခြင်း သို့မဟုတ် အလေးအပင် မခြင်းများ မပြုလုပ်ပါနှင့်။

3.  အကိုက်အခဲနှင့် အဖျားပျောက်ဆေး သောက်သုံးခြင်း

     ဖျားခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ကိုက်ခဲပါက ပါရာစီတမော 500 မီလီဂရမ် 1 သောက်ဆေးပြားကို 6 နာရီခြား၍ သောက်သုံးနိုင်ပါသည် (Brufen, Arcoxia, Celebrex အမျိုးအစား ဆေးဝါးများကို လုံးဝ (လုံးဝ) မသောက်သုံးရပါ)။

4.  သွေးဖိအား တိုင်းတာခြင်း

     မိနစ် 30 အနားယူစောင့်ကြည့်ပြီးနောက် မပြန်မီ တာဝန်ရှိသူများမှ သွေးဖိအားကို နောက်တစ်ကြိမ် တိုင်းတာပေးမည်ဖြစ်ပြီး အိမ်သို့ရောက်ရှိပါကလည်း မိမိကိုယ်ကို 48-72 နာရီကြာ ဆက်လက် စောင့်ကြည့်ရပါမည်။ တစ်ကိုယ်လုံး တစ်ခြမ်းထုံခြင်း၊ ခြေလက် အားနည်းခြင်း၊ ပါးစပ်ရွဲခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် မူမမှန် လက္ခဏာများတွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်း သွားရောက်ပြသပါ။

     ပထမအကြိမ် ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးနောက်တွင်လည်း ရောဂါကူးစက်မှုနှင့် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် ဒုတိယအကြိမ် သို့မဟုတ် ထပ်ဆောင်း ကာကွယ်ဆေးထိုးရန်အတွက် ဆက်လက် ပြင်ဆင်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ ခန္ဓာကိုယ်မှ ကာကွယ်ဆေးပေါ် တုံ့ပြန်မှုမျှသာ ဖြစ်ပါသည်။

ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီးသည့်တိုင်အောင် မိမိကိုယ်တိုင်မှ လက္ခဏာမပြဘဲ ရောဂါဖြန့်ဝေသူ မဖြစ်စေရန်နှင့် ကာကွယ်ဆေး မထိုးရသေးသူများ သို့မဟုတ် ကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများထံ ကူးစက်မှုမရှိစေရန်အတွက် နှာခေါင်းစည်း တပ်ဆင်ခြင်း၊ ခပ်ခွာခွာနေခြင်းနှင့် လက်ခဏခဏ ဆေးကြောခြင်း စသည့် ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းများကို တိကျစွာ ဆက်လက်လိုက်နာရမည် ဖြစ်ပါသည်။