ฟอสฟอรัส คือเกลือแร่ชนิดหนึ่งที่จำเป็นต่อร่างกาย โดยปกติร่างกายจะรักษาสมดุลของฟอสฟอรัสในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม หากไตทำงานได้ลดลงและไม่สามารถกำจัดฟอสฟอรัสได้ ร่างกายยอมขาดสมดุลและเกิดโรค
หากฟอสฟอรัสในเลือดสูง
- เกิดอาการคันตามผิวหนังจากฟอสฟอรัสที่สะสมตามเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง
- เกิดภาวะกระดูกบางลง เนื่องจากแคลเซียมสลายออกจากกระดูก มีก้อนแคลเซียมเกาะตามเนื้อเยื่อ
- เกิดภาวะหลอดเลือดแดงแข็งและเกิดภาวะต่อมพาราไทรอยด์โตได้
ชนิดอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง
1. ฟอสฟอรัสที่พบในอาหารธรรมชาติ
ร่างกายจะดูดซึมได้ร้อยละ 40-60 ผู้ที่มีฟอสฟอรัสสูงจึงควรควบคุมปริมาณอาหารในกลุ่มนี้
- นม และผลิตภัณฑ์จากนม เช่น โยเกิร์ต ไอศกรีม ชีส เนย
- ถั่ว เมล็ดพืช ธัญพืช และผลิตภัณฑ์จากธัญพืช เช่น ข้าวกล้อง ข้าวโอ๊ต โฮลวีต งา เต้าฮวย เต้าหู้ น้ำเต้าหู้ เต้าส่วน ลูกเดือย ลูกชุบ เมล็ดแตงโม เมล็ดฟักทอง เม็ดมะม่วงหิมพานต์
- ไข่แดง และผลิตภัณฑ์ที่มีไข่แดงเป็นส่วนประกอบ เช่น ทองหยิบ ทองหยอด ฝอยทอง สังขยา สลัดครีม มายองเนส บะหมี่เหลือง ไข่ปลา
- สัตว์ที่รับประทานได้ทั้งกระดูก เช่น กุ้งแห้ง กุ้งฝอย ปลาเล็กปลาน้อย ครีบปลา แมลงทอด
- เนื้อสัตว์และเครื่องในสัตว์
2. ฟอสฟอรัสที่อยู่ในรูปสารสังเคราะห์
พบมากในสารปรุงแต่งอาหาร หรือสารกันบูด ซึ่งดูดซึมมากกว่าร้อยละ 90 หรือเกือบทั้งหมด ดังนั้น หากฟอสฟอรัสในเลือดสูง ควรหลีกเลี่ยงอาหารดังต่อไปนี้
- เนื้อสัตว์แปรรูป อาหารแปรรูป อาหารจานด่วน เช่น ไส้กรอก ลูกชิ้น กุนเชียง นักเก็ต มันฝรั่งทอด แฮมเบอร์เกอร์ ขนมจีบ
- อาหารสำเร็จรูป อาหารแช่แข็ง อาหารกระป๋อง
- อาหารที่มีผงฟูและยีสต์ เป็นส่วนประกอบ เช่น ซาลาเปา หมั่นโถว ปาท่องโก๋ ขนมปัง เบเกอรี่ต่าง ๆ
- เครื่องดื่มสำเร็จรูปบรรจุกระป๋องหรือขวด เช่น ชา กาแฟสำเร็จรูป น้ำอัดลม เบียร์ น้ำผลไม้กล่อง
หลักการดูแลสุขภาพ
1. กรณีที่ระดับฟอสฟอรัสในเลือดเกิน 5 มิลลิกรัม/เดซิลิตร
- หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีปริมาณฟอสฟอรัสสูง เพื่อคุมระดับฟอสฟอรัสให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ (2.4-5.1 มิลลิกรัม/เดซิลิตร)
2. กรณีที่ระดับฟอสฟอรัสในเลือดต่ำเกินไป
- อาจรับประทานอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูงเพิ่มขึ้นได้ แต่ควรอยู่ภายใต้การดูแลให้คำแนะนำของแพทย์และนักกำหนดอาหาร
อาหารที่รับประทานได้
- ไข่ขาว แหล่งโปรตีนที่ดี ฟอสฟอรัสต่ำ
- เนื้อปลา หลีกเลี่ยงส่วนกระดูก เช่น ครีบ แก้ม ปลากรอบ
- เนื้อวัว หมู ไก่ เป็ด ไม่ติดมันหรือหนัง
- ข้าวขาว แป้งที่ผ่านการขัดสี เช่น เส้นใหญ่ เส้นเล็ก เส้นหมี่ วุ้นเส้น เส้นเซี่ยงไฮ้
- ขนมไทยที่ใช้แป้งปลอดโปรตีนเป็นหลัก เช่น วุ้น สลิ่ม ลอดช่องสิงคโปร์ สาคู ขนมชั้น ขนมเปียกปูน ขนมลืมกลืน
(ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วมด้วย ควรบริโภคแต่น้อย)
- กาแฟดำ ชาจีน/ฝรั่ง ไม่ใส่นม (แต่ยังคงมีฟอสฟอรัสอยู่บ้าง ดังนั้นไม่ควรดื่มในปริมาณมาก)
- น้ำมะนาว น้ำสมุนไพร เช่น น้ำใบเตย น้ำอัญชัน น้ำขิง (ผู้ที่มีโพแทสเซียมในเลือดสูงควรหลีกเลี่ยง)
ปริมาณฟอสฟอรัสที่ได้รับเข้าสู่ร่างกายขึ้นอยู่กับชนิดและปริมาณของอาหารที่รับประทานในแต่ละวัน
