ภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี (Chronic pelvic pain)

ภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี

     ภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี (Chronic pelvic pain) คืออาการปวดท้องน้อยที่เกิดจากอวัยวะในอุ้งเชิงกราน นานเกิน 6 เดือน¹ (อวัยวะในอุ้งเชิงกรานได้แก่ ช่องคลอด ปากมดลูก มดลูก กระเพาะปัสสาวะ ท่อปัสสาวะ ลำไส้ใหญ่ส่วนปลาย และ กล้ามเนื้อ) อาการปวดอาจต่อเนื่อง เป็นพัก ๆ หรือ เป็น ๆ หาย ๆ บางครั้งอาจสัมพันธ์กับรอบประจำเดือน มื้ออาหาร การปัสสาวะ หรือเพศสัมพันธ์

ความสำคัญของภาวะนี้ในระยะยาวอาจนำไปสู่ความวิตกกังวล หวาดกลัว ความเครียด ซึ่งส่งผลต่อการทำงาน การเรียน ครอบครัวและการดำเนินชีวิตประจำวันได้ จึงมีความสำคัญที่ควรได้รับการวินิจฉัย และดูแลรักษาอย่างถูกวิธีโดยสหสาขาวิชาชีพ

สาเหตุภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี ?

1. อวัยวะภายใน (Visceral etiology)

• โรคทางนรีเวช ได้แก่ โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ ก้อนเนื้องอกที่ปีกมดลูก การติดเชื้ออักเสบในอุ้งเชิงกราน เนื้องอกมดลูก พังผืดในอุ้งเชิงกราน เป็นต้น
• โรคทางระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ โรคลำไส้แปรปรวน (IBS) ลำไส้อักเสบ มะเร็งลำไส้ใหญ่ โรคถุงผนังลำไส้อักเสบ เป็นต้น
• โรคทางระบบทางเดินปัสสาวะ ได้แก่ มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ การอักเสบหรือภาวะแทรกซ้อนทางเดินปัสสาวะ กลุ่มอาการโรคปวดกระเพาะปัสสาวะ

2. ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อ (Neuromusculoskeletal)

• โรคไฟโบรมัยอัลเจีย (Fibromyalgia) 
• อาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง 
• โรคที่เกิดจากการทรงท่าที่ผิด (Postural syndrome) 
• กลุ่มอาการปวดผนังหน้าท้อง (Abdominal wall syndrome)

3. ภาวะจิตสังคม (Psychosocial)

• การถูกล่วงละเมิดทางร่างกาย อารมณ์ หรือทางเพศ
• ภาวะซึมเศร้า ภาวะวิตกกังวล 
• ภาวะโซมาติก (Somatic symptom disorder)
• โรคที่เกิดจากการใช้ยาเสพติด

ความชุกของภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรีประมาณ 20%-60%^4-7 มีการศึกษาอย่างเป็นระบบ (Systematic Review) ในสตรี 1,016รายพบว่า สาเหตุเกิดจากโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) 70% โรคประสาทปัสสาวะ (Bladder Pain Syndrome) 61% และพบทั้งสองภาวะร่วมกันถึง 48%⁸  บางรายงานพบภาวะลำไส้แปรปรวนได้ 38.5%⁹

การวินิจฉัยสาเหตุของภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี

     เนื่องจากเป็นภาวะที่อาจพบสาเหตุหลายอย่างร่วมกันได้ จึงเป็นความยากที่จะให้การวินิจฉัยในครั้งแรก ผูัป่วยควรมาติดตามสม่ำเสมอ ดังนั้นการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และการส่งตรวจจึงมีความสำคัญ รวมถึงการรักษาโดยทีมสหวิชาชีพร่วมกัน

ประวัติที่สำคัญที่ผู้ป่วยควรบันทึกมา

• ตำแหน่งปวด ระยะเวลาเริ่มปวด
• สิ่งกระตุ้นอาการปวด และสิ่งบรรเทาอาการปวด
• อาการปวดร้าวตำแหน่งอื่น มีความสัมพันธ์กับรอบเดือน
• การมีเพศสัมพันธ์
• มื้ออาหาร การขับถ่าย
• ระบบทางเดินปัสสาวะ
• การออกแรง ท่าทาง เช่น ยกของ ออกกำลังกาย การทำงาน

สัญญานอันตรายที่ควรรีบมาพบแพทย์

• มีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ 
• เลือดออกผิดปกติในสตรีอายุเกิน 40 ปี 
• มีเลือดออกหรือเริ่มปวดหลังวัยหมดประจำเดือน
• มีภาวะน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• คลำพบก้อนในอุ้งเชิงกรานหรือลำไส้
• มีเลือดออกทางทวารหนัก หรือมีปัสสาวะเป็นเลือด

สิ่งที่แพทย์จะตรวจและพิจารณา

การตรวจภายใน และส่งตรวจทางห้องปฎิบัติการเบื้องต้น ได้แก่

• การตรวจปัสสาวะ (Urine analysis)
• การตรวจหาโรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ (STI)
• การเก็บเนื้อเยื่อส่งตรวจ
• การทำอัลตร้าซาวด์ หรือเอกซเรย์ ช่องท้องล่าง
• การทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์
• การส่องกล้องลำไส้ (Colonoscope)
• การส่องกล้องทางเดินปัสสาวะ (Cystoscope)
• การส่องกล้องวินิจฉัยช่องท้อง (Diagnostic laparoscope)

การรักษาภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังในสตรี

เป้าหมายของการรักษาคือ การบรรเทาอาการปวด ให้ผู้ป่วยสามารถกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เนื่องจากภาวะปวดท้องน้อยเรื้อรังอาจเกิดจากหลายปัจจัย ดังนั้นการรักษาจึงมีหลายวิธี

• การให้ยาแก้ปวด
• การทำกายภาพบำบัด
• การผ่าตัด (Laparoscopic adhesiolysis)
• การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT: Cognitive Behavioral Therapy)
• การบำบัดทางเพศ (Sex therapy)

หากปวดรุนแรงเป็นเวลานาน ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เพียงคิดว่าเป็นภาวะปกติของผู้หญิง แนะนำให้พบแพทย์เพื่อทำการรักษา การรักษาขึ้นอยู่กับแพทย์วินิจฉัย