“ชันนะตุ” และ “เชื้อราบนหนังศีรษะ” เรื่องไม่เล็กที่อาจนำไปสู่ปัญหาผมร่วงถาวร

     เมื่อพูดถึงปัญหาบนหนังศีรษะของลูก หลายท่านอาจสงสัยว่า "เชื้อราบนหนังศีรษะ" กับ "ชันนะตุ" นั้นต่างกันอย่างไร? ในทางการแพทย์ ทั้งสองชื่อนี้คือโรคเดียวกันค่ะ โดยพบได้บ่อยในเด็กเล็กและเด็กโตวัยใกล้พ้นประถม หากปล่อยไว้และรักษาไม่ถูกวิธี ความกังวลใจเรื่องลูกผมร่วงถาวร อาจกลายเป็นเรื่องจริงที่แก้ไขยากและลดทอนความมั่นใจของลูกเราในภายหลังค่ะ

"เชื้อราบนหนังศีรษะ" ต่างจาก "ชันนะตุ" อย่างไร

1. เชื้อราบนหนังศีรษะ

     เชื้อราบนหนังศีรษะ (Tinea Capitis) เป็นคำเรียกกลาง ๆ ของการติดเชื้อกลุ่มเดอมาโตไฟต์ (Dermatophytes) ที่ผิวหนังชั้นนอกสุดและเส้นผม โดยเชื้อราจะเข้าไปกัดกินชั้นนอกของผิวและแกนผม ทำให้ผมเปราะหักง่าย หากร่างกายมีปฏิกิริยาตอบสนองต่อเชื้อราอย่างรุนแรงเกินไป อาการนี้จะนำไปสู่สภาวะที่เรียกว่า "ชันนะตุ"

2.  ชันนะตุ

     ชันนะตุ (Kerion) เป็นการติดเชื้อในระยะลุกลามจนผิวหนังอักเสบรุนแรง เป็นก้อนนูน หรือมีหนองไหล และมีสะเก็ดหนาสีเหลืองคลุมอยู่ หากปล่อยทิ้งไว้ อาการอักเสบที่รุนแรงนี้จะทำลายรากผมจนเกิดเป็น "พังผืดหรือแผลเป็น" ทำให้ผมไม่กลับมาขึ้นอีกเลยค่ะ

สัญญาณเตือนที่เราห้ามละเลย

หมอมักเจอเคสที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกมาพบเพราะคันศีรษะมาก เกาจนเป็นแผล ซึ่งโรคนี้แสดงออกได้หลายรูปแบบ

• เด็กผมร่วงเป็นวง มีสะเก็ด เป็นวงกลม ขอบชัดเจน และผมบริเวณนั้นจะหักหรือหลุดร่วงไป
• จุดดำเกิดบนหนังศีรษะ เกิดจากเส้นผมเปราะหักคาเข็มรูขุมขน
• เส้นผมเปราะบาง เส้นผมบริเวณที่ติดเชื้อจะหลุดร่วงหรือดึงออกได้ง่ายมากเพียงแค่สัมผัสเบา ๆ
• ตุ่มหนองปรากฎกายบนหัวของลูก นอกจากก้อนนูนและหนองแล้ว ลูกอาจมีอาการกดเจ็บในบริเวณนั้น และอาจพบ ต่อมน้ำเหลืองบริเวณลำคอหรือหลังหูบวมโต ร่วมด้วยเพราะร่างกายของลูกพยายามต่อสู้กับการติดเชื้อที่รุนแรงค่ะ

เชื้อราบนหนังศีรษะเด็ก ติดเพื่อนไหม?

"ติดง่ายและติดต่อได้แม้ยังไม่แสดงอาการค่ะ" เชื้อราสามารถแพร่กระจายได้ 3 ทางหลัก ได้แก่

• จากคนสู่คน เมื่อลูกสัมผัสเชื้อผ่านผิวหนังกับผู้ติดเชื้อโดยตรง
• จากสัตว์สู่คน สัตว์เลี้ยงสามารถเป็นพาหะได้โดยไม่แสดงอาการผิวหนังเลย โดยเฉพาะลูกแมว ลูกสุนัข รวมถึงสัตว์ในฟาร์มอย่าง วัว แพะ และม้า
• จากสิ่งของสู่คน เชื้อราสามารถมีชีวิตอยู่บนสิ่งของได้นาน เช่น หวี หมวก ผ้าเช็ดตัว ปลอกหมอน หรือแม้แต่เก้าอี้ที่ใช้ร่วมกัน

ความเชื่อเรื่องสมุนไพรกับการรักษาที่ "ไม่ตรงจุด"

     สังคมของเรามีความเชื่อเรื่องการใช้สมุนไพรอย่าง ทองพันชั่ง หรือ ข่า มาพอกรักษา แม้สมุนไพรเหล่านี้จะมีฤทธิ์ต้านเชื้อราอ่อน ๆ แต่ "ฆ่าเชื้อไม่หมด" ค่ะ เพราะเชื้อราที่ศีรษะของลูกไม่ได้อยู่แค่ผิวชั้นนอก แต่ลงลึกไปถึงรากผม การพอกด้วยสมุนไพรสดจึงไม่อาจรักษาถึงต้นตอ และทำให้ผิวของลูกที่บอบบางอยู่แล้วระคายเคืองจนอักเสบหนักกว่าเดิมได้

“ยาสเตียรอยด์” อีกหนึ่งจุดที่ชวนหวั่นใจ

     ที่สำคัญที่สุดคือ ไม่ซื้อยาทาเองหากไม่แน่ใจว่าแท้จริงแล้วลูกเรามีอาการจากโรคใด เพราะยาทาแก้คันทั่วไปมักผสม "สเตียรอยด์" ซึ่งตัวสเตียรอยด์จะไป กดการอักเสบเพื่อลดอาการปวดคัน แต่กลายช่วยให้เชื้อราเติบโตและลุกลามลึกขึ้นแทน สภาวะนี้ในทางการแพทย์เรียกว่า "Tinea Incognito" หรือเชื้อราพรางตา

ข้อชวนสังเกตเมื่อใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์

• สเตียรอยด์จะบดบังอาการหลัก วงแดง ๆ จะหายไป ขอบที่เคยชัดก็เบลอจนมองไม่เห็น ทำให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจผิดว่าอาการดีขึ้น
• การแพร่กระจายที่รุนแรงขึ้น เมื่อสเตียรอยด์ไปลดภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ เชื้อราจะรุกรานลงลึกถึงรูขุมขนและขยายวงกว้างออกไปเรื่อย ๆ อย่างรวดเร็ว
• อาการ "ดีดกลับ" เมื่อหยุดยาทาสเตียรอยด์ อาการจะกลับมาอักเสบรุนแรงกว่าเดิมมาก มีตุ่มหนองและคันมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัดค่ะ

การไม่ใช้ยาทาก่อนรู้โรคแท้จริงที่ลูกเป็น ทำให้หมอไม่วินิจฉัยโรคคลาดเคลื่อนได้ค่ะ

เชื้อราบนหนังศีรษะเด็ก รักษาไม่หายทำยังไง?

หากเชื้อราบนหนังศีรษะของลูกกลับมาเป็นซ้ำบ่อย ๆ หมอจะมีแนวทางการรักษาที่เป็นระบบมากขึ้น

• เจาะลึกด้วยการตรวจในห้องปฏิบัติการ หมอจะใช้วิธี Wood’s Lamp หรือการใช้แสงอัลตราไวโอเล็ตส่องตรวจ หรือขูดสะเก็ดไปส่องกล้อง (KOH) และเพาะเชื้อเพื่อหาชนิดของเชื้อราที่ถูกต้อง
• การใช้ยารับประทาน เนื่องจากการทายาเข้าไม่ถึงรากผม การรักษามาตรฐานคือการรับประทานยาต้านเชื้อราต่อเนื่อง 4-8 สัปดาห์แม้ดูเหมือนจะหายดีก็ตาม เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำที่รักษายากกว่าเดิมค่ะ
• การดูแลลูกและคนรอบข้าง เนื่องจากโรคนี้ติดต่อได้ง่ายมาก ทุกคนในบ้านควรใช้แชมพูฆ่าเชื้อรา ในช่วงที่ลูกรักษาตัวอยู่ เพื่อลดจำนวนสปอร์และป้องกันการติดเชื้อวนเวียนไปมาในครอบครัวค่ะ

การรักษาชันนะตุต้องอาศัย "ความใจเย็น" และ "วินัย" ในการทานยาค่ะ หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นความผิดปกติเพียงเล็กน้อย การรีบมาพบกุมารแพทย์ผิวหนังเพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง จะช่วยป้องกันไม่ให้ลุกลามจนกลายเป็นแผลเป็นและสูญเสียเส้นผมไปอย่างถาวร

รายการอ้างอิง (References)

American Academy of Dermatology. (2026). Ringworm: Diagnosis and treatment. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/ringworm-treatment 

Mayo Clinic Staff. (2022, January 22). Ringworm (scalp). Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ringworm-scalp/symptoms-causes/syc-20354918

Oakley, A. (2017, November). Tinea incognito. DermNet. https://dermnetnz.org/topics/tinea-incognito

Persson, C., Gerena-Maldonado, C., & Woolhiser, E. (2025). Tinea incognito and topical steroid misuse in skin of color: A hidden epidemic. JOJ Dermatology & Cosmetics, 6(5), 1-15. https://doi.org/10.19080/JOJDC.2025.06.555700