
"ไฟไหม้ น้ำร้อนลวก" เป็นเรื่องใกล้ตัวที่เราสามารถพบเจอได้บ่อยมาก ไม่ว่าจะในบ้านหรือที่ทำงาน แม้ระมัดระวังแล้วก็อาจเกิดกับเราได้ในวันหนึ่ง โรงพยาบาลรามคำแหงจึงอยากให้ทุกคนเข้าใจถึงที่มาของบาดแผลนี้ และปฐมพยาบาลเบื้องต้นก่อนถึงมือแพทย์
บาดแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก รุนแรงแค่ไหน ประเมินอย่างไร?
เวลาเกิดเหตุขึ้น สิ่งแรกที่สำคัญมากคือการประเมินบาดแผล โดยทางการแพทย์จะแบ่งระดับความรุนแรงตาม "ความลึกของบาดแผล" ออกเป็น 3 ระดับหลัก ๆ
บาดแผลระดับที่ 1
บาดเจ็บที่จำกัดอยู่เฉพาะในชั้นหนังกำพร้า (Epidermis) ผิวหนังจะแดง เจ็บแสบไม่รุนแรงมาก ไม่มีตุ่มน้ำพองใส โดยทั่วไปจะหายได้เองภายใน 1 สัปดาห์ โดยไม่ทิ้งแผลเป็น ยกเว้นกรณีที่ติดเชื้อซ้ำซ้อน ตัวอย่างแผลระดับนี้ที่เจอกันบ่อยคือ แผลจากการตากแดดเป็นเวลานาน
บาดแผลระดับที่ 2
บาดแผลระดับนี้ลามลึกไปถึงชั้นหนังแท้ (Dermis) ซึ่งยังแบ่งย่อยไปอีก 2 ชนิด ได้แก่ ชนิดตื้นและชนิดลึก
- ชนิดตื้น: บาดเจ็บลึกถึงชั้นหนังแท้ส่วนตื้น เมื่อเกิดแล้วจะเจ็บปวดแผลค่อนข้างมาก บางครั้งก็พองเป็นตุ่มน้ำใส ๆ มีน้ำเหลืองซึมออกมามาก หากดูแลรักษาอย่างถูกต้อง ผิวจะไม่ทิ้งแผลเป็นให้หลงเหลืออยู่เลย
- ชนิดลึก: บาดเจ็บลึกไปถึงชั้นหนังแท้ส่วนลึก แผลจะเจ็บปวดมากเช่นกันและแยกได้ยาก แผลชนิดนี้จะใช้เวลารักษานานขึ้น และมีโอกาสที่จะเกิดแผลเป็นดึงรั้งตามมาได้
บาดแผลระดับที่ 3
ระดับนี้เป็นบาดแผลระดับรุนแรงที่สุด ซึ่งลามตั้งแต่ผิวหนังทุกชั้น ถึงเนื้อเยื่อไขมันใต้ผิวหนัง กล้ามเนื้อ หรือถึงกระดูก แผลจะแห้ง แข็ง มีสีซีด ขาว เหลือง แดงคล้ำ หรือดำ แผลระดับนี้มักจะไม่ค่อยรู้สึกเจ็บปวดมาก เนื่องจากความร้อนได้ทำลายเส้นประสาทรับความรู้สึกบริเวณผิวหนังไปจนหมดสิ้น
การประเมินขนาดบาดแผลเบื้องต้น
นอกเหนือจากความลึกแล้ว ขนาดของแผลก็สำคัญมาก โดยทางการแพทย์จะคิดขนาดแผลเป็นเปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ผิวทั้งหมดของร่างกาย
- วิธีประเมินง่าย ๆ: พื้นที่ 1 ฝ่ามือผู้ป่วย (รวมนิ้วมือ) เท่ากับประมาณ 1% ของพื้นที่ผิวร่างกาย
- ประเมินโดยแพทย์: หลัก Rules of Nines เช่น แขนแต่ละข้าง = 9%, ขาแต่ละข้าง = 18%
ข้อควรปฏิบัติและข้อห้ามในการปฐมพยาบาล
สิ่งที่ควรทำทันที
- หยุดการเผาไหม้: ดับไฟทันที (กวาดตัวนอนกลิ้ง ใช้ผ้าหนาคลุม หรือราดน้ำสะอาด)
- ระบายความร้อน: ถอดเสื้อผ้า/เครื่องประดับบริเวณที่โดนออก ล้างน้ำสะอาดอุณหภูมิห้องไหลผ่าน 5-20 นาที (ห้ามแช่นานเกินไปเพราะอาจเกิดภาวะตัวเย็น/Hypothermia)
- โดนสารเคมี: ล้างด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากๆ ทันทีเพื่อเจือจางสารเคมี
- ปิดแผล: ใช้ผ้าหรือผ้าก๊อซสะอาดปิดคลุมแผล แล้วรีบนำส่งโรงพยาบาล
สิ่งที่ไม่ควรทำหากเกิดไฟลวก/น้ำร้อนลวก
- ห้ามใช้น้ำแข็งหรือน้ำเย็นจัด: เส้นเลือดจะหดตัว ทำให้แผลลึกและรุนแรงขึ้น
- ห้ามทายาสีฟัน ครีม ยาหม่อง ขมิ้น ผงก้นครัว: กักเก็บความร้อนใต้ผิว เสี่ยงติดเชื้อรุนแรง
- ห้ามเจาะหรือแกะตุ่มน้ำพองใส: ตุ่มน้ำช่วยป้องกันการติดเชื้อ ควรให้แพทย์ดูแล
การฟื้นฟูและดูแลผิวหลังแผลหาย
- การดูแลเฉพาะตำแหน่ง: แผลที่ใบหน้าใช้ยาป้ายฆ่าเชื้อทาบางๆ 3-4 ครั้ง/วัน ส่วนแผลที่มือ เท้า ขา ให้ยกสูงเพื่อลดบวม และเริ่มขยับข้อต่อหลัง 72 ชั่วโมงเพื่อป้องกันข้อติด
- เลี่ยงแดด: เลี่ยงแสงแดดโดยตรงบริเวณแผลอย่างน้อย 3-6 เดือน ป้องกันผิวหมองคล้ำถาวร
- บำรุงผิว: ทาครีมบำรุงเพิ่มความชุ่มชื้น ลดอาการแห้งตึงและคัน
- สวมผ้ายืดรัดกระชับ: ใส่ผ้ายืดรัดกระชับ (Pressure Garment) สำหรับแผลที่ใช้นานกว่า 3 สัปดาห์ในการหาย หรือหลังผ่าตัดปลูกถ่ายผิวหนัง เพื่อป้องกันคีลอยด์