အင်ပျဉ်ရောဂါ - ယားယံတတ်သော သာမန်မဟုတ်သည့် နီးစပ်ရာရောဂါတစ်မျိုး

     ယားယံအဖုအပိန့်များ (Urticaria) ဆိုသည်မှာ အရေပြားပေါ်တွင် ယားယံသော အဖုအပိန့်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကျားမ မရွေး၊ အသက်အရွယ်မရွေး အထူးသဖြင့် အသက် ၂၀ မှ ၄၀ ကြားတွင် အဖြစ်များပါသည်။ ဤရောဂါဖြစ်ပွားပါက ခန္ဓာကိုယ်နေရာအနှံ့တွင် နီရဲ၍ အရမ်းယားယံသော အဖုအပိန့်များ ထွက်ပေါ်လာတတ်ပြီး အကြေးခွံများ ကွာကျခြင်း မရှိပါ။ ဖြစ်ပွားသော အဖုများသည် အများအားဖြင့် ၂၄ နာရီအတွင်း ပြန်လည်ပျောက်ကင်းသွားတတ်သော်လည်း နောက်ထပ် ပြန်လည်ထွက်ပေါ်လာကာ ပျောက်လိုက်ဖြစ်လိုက် ဖြစ်တတ်ပါသည်။

အချို့သော ဖြစ်စဉ်များတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး ဗိုက်နာခြင်း၊ နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း သို့မဟုတ် အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေများအထိ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

ယားယံအဖုအပိန့်များ၏ အမျိုးအစားများ

ယားယံအဖုအပိန့်များကို ဖြစ်ပွားချိန် ကြာမြင့်မှုနှင့် အကြောင်းအရင်းများပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစား ၂ မျိုး ခွဲခြားထားပါသည်-

၁။  ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသော ယားယံအဖုအပိန့် (Acute Urticaria)

     ရုတ်တရက် ထွက်ပေါ်လာပြီး မြန်ဆန်စွာ ပြန်လည်ပျောက်ကင်းသွားတတ်သော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ၂ ပတ်အတွင်း အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားပါသည်၊ သို့မဟုတ် တာရှည်ဖြစ်ပွားပါက ၆ ပတ်ထက် မပိုပါ။

၂။  တာရှည်ဖြစ်ပွားသော ယားယံအဖုအပိန့် (Chronic Urticaria)

     ဤအမျိုးအစား ဖြစ်ပွားသူများသည် အဖုအပိန့်များ မကြာခဏ ပြန်ထွက်လာပြီး ၆ ပတ်ထက်ပို၍ တာရှည်ခံစားရတတ်ပါသည်။ တာရှည်ဖြစ်ပွားသော အဖုအပိန့်များသည် အများအားဖြင့် အသက်အန္တရာယ်မရှိသော်လည်း၊ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝနှင့် အိပ်စက်ခြင်းကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေပြီး များစွာ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ရပါသည်၊၊

ယားယံအဖုအပိန့်များ၏ ရောဂါလက္ခဏာများ

     အဖုအပိန့်များသည် အနားသတ်အတိအကျရှိသော နီရဲ၍ ဖောင်းကြွနေသော အကွက်များအဖြစ် တွေ့ရတတ်ပြီး အဝိုင်းပုံ သို့မဟုတ် အနားမညီသော အစွန်းများ ရှိတတ်ပါသည်။ ထိုနေရာများတွင် ပြင်းထန်စွာ ယားယံတတ်ပြီး အခြားလက္ခဏာများအနေဖြင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း၊ အန်ခြင်းနှင့် အရေပြားပေါ်တွင် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်ပါသည်။

ယားယံအဖုအပိန့်များ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းများ

     ယားယံအဖုအပိန့်များသည် အမျိုးမျိုးသော တုံ့ပြန်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။ ခန္ဓာကိုယ်မှ ဓာတ်မတည့်သောအရာများကို တုံ့ပြန်သောအခါ သွေးကြောအတွင်းသို့ ဟစ်စတာမင်း (Histamine) နှင့် အခြားဓာတ်ပစ္စည်းများကို ထုတ်လွှတ်လိုက်သဖြင့် သွေးကြောများ ကျယ်လာပြီး အရေပြားအတွင်းသို့ သွေးရည်ကြည်များ စိမ့်ထွက်ကာ အဖုနီများ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ရုတ်တရက်ဖြစ်ခြင်းနှင့် တာရှည်ဖြစ်ခြင်းတို့၏ အကြောင်းအရင်းများမှာ မတူညီကြပါ-

၁။  ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသော ယားယံအဖုအပိန့်

     ဖြစ်ပွားမှု၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အစားအသောက် ဓာတ်မတည့်ခြင်း၊ ဆေးဝါးတုံ့ပြန်မှု၊ အင်းဆက်ကိုက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါများကြောင့် ဖြစ်ပွားပြီး ကျန် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်းကို တိကျစွာ မသိရှိရပါ။

၂။  တာရှည်ဖြစ်ပွားသော ယားယံအဖုအပိန့်

     အများအားဖြင့် အရေပြား၏ ခုခံအားစနစ်သည် ပွတ်တိုက်မှု၊ ကုတ်ခြစ်မှု၊ ဖိအား၊ အပူ၊ အအေး၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ နေရောင်ခြည်၊ စိတ်ဖိစီးမှု သို့မဟုတ် အိပ်ရေးပျက်ခြင်းတို့နှင့် လှုံ့ဆော်မှုခံရလွယ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားပါသည်။ ထို့အပြင် ၁၀-၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ သွားပိုးစားခြင်း၊ နှာခေါင်းဆိုင်းနပ်စ်ဖြစ်ခြင်း၊ အစာအိမ်ရောင်ခြင်း၊ သံကောင်/ပရိုတိုဇိုးဝါ ကူးစက်ခြင်းနှင့် လည်ပင်းသိုင်းရွိုက်ရောင်ခြင်း ကဲ့သို့သော ခုခံအားစနစ် မူမမှန်သည့် ရောဂါများနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။

ယားယံအဖုအပိန့် ဖြစ်ပေါ်ပါက ပြုလုပ်ရန် ဆောင်ရန်များ

• ဓာတ်မတည့်စေသော အကြောင်းအရင်းများကို သိရှိပါက ရှောင်ကြဉ်ပါ သို့မဟုတ် မူလရောဂါကို ကုသပါ။
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး မရှိစေရန် အိပ်ငိုက်ခြင်း မရှိသော အာလာဂျီ ပျောက်ဆေးများ (Antihistamines) ကို အသုံးပြုပါ။
• အရေပြား မခြောက်သွေ့စေရန်နှင့် ထိခိုက်လွယ်မှု လျှော့ချရန် အမွှေးနံ့မပါသော ခရင်မ် သို့မဟုတ် လိုရှန်များကို လိမ်းပေးပါ။
• ယားယံမှုကို သက်သာစေရန် အေးမြစေသော လိုရှန်များကို သက်ဆိုင်ရာ နေရာ၌ လိမ်းပေးပါ။
• အရေပြား ရောင်ရမ်းမှု မဖြစ်စေရန်အတွက် ကုတ်ခြစ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။

ဆရာဝန်နှင့် ပြသရမည့် အချိန်

     ယားယံအဖုအပိန့်များသည် ၂၄ နာရီအတွင်း မပျောက်ကင်းပါက ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်း ပြသသင့်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုမိုဆိုးရွားလာပါက ဆေးကုသမှုကို ချက်ချင်း ရယူပါ။ အဆစ်အမြစ်များ နာကျင်ခြင်း၊ မောပန်းခြင်း၊ အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ ဖျားခြင်း သို့မဟုတ် အဖုပေါ်သည့်နေရာ၌ နာကျင်ခြင်းတို့ ကြုံတွေ့ရပါက ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း၊ ဗိုက်နာခြင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာ၊ မျက်လုံးနှင့် နှုတ်ခမ်းများ ရောင်ရမ်းလာခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အထူးသတိပြုပါ။

ဤလက္ခဏာများသည် လေပြွန်ရောင်ရမ်းခြင်းကဲ့သို့သော အသက်အန္တရာယ်စိုးရိမ်ရသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သောကြောင့် ဆေးကုသမှုကို အချိန်မီ ရယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ထို့အပြင် ဤအခြေအနေကြောင့် စိတ်ပူပန်မှု လွန်ကဲပြီး စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝကို ထိခိုက်လာပါက ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။