စိုးရိမ်စိတ်လွန်ကဲရောဂါ (Panic) နှင့် နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း - ကွဲပြားမှုများကို စစ်ဆေးပါ

     ဤလက္ခဏာများသည် သင့်အား ထိတ်လန့်စေပြီး နှလုံးရောဂါရှိနေပြီလားဟု စိုးရိမ်စေနိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဤသို့သော လက္ခဏာများသည် နှလုံးရောဂါနှင့် မသက်ဆိုင်သော အခြားအကြောင်းရင်းများ (ဥပမာ- ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ / Panic Disorder) ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်ကို သင်သိပါသလား။

ယနေ့တွင် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အကြောင်းရင်းကို ပိုမိုနားလည်ပြီး ကျန်းမာရေးကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ ကြောင့်ဖြစ်သော ရင်တုန်ခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သော ရင်တုန်ခြင်းတို့၏ ကွဲပြားချက်များကို ရှင်းပြပေးသွားပါမည်။ ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကြောင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် မဖြစ်ပါစေနှင့်။

ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ (Panic Disorder) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ ဆိုသည်မှာ ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ကြောက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် ထိတ်လန့်ခြင်းများကို ကြုံတွေ့ရသော စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ပြီး မည်သည့်အချိန်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်ကာ ပုံမှန်စိတ်ဖိစီးမှုထက် ပိုမိုပြင်းထန်တတ်ပါသည်။ ထိတ်လန့်မှုဝေဒနာသည် လတ်တလောတွင် ၁၀ မိနစ်မှ မိနစ် ၂၀ အထိ ကြာမြင့်လေ့ရှိသော်လည်း အချို့ဖြစ်စဉ်များတွင် နာရီပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။ အတွေ့များသော လက္ခဏာများမှာ-

• နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း၊ အသက်ရှူတိုခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူကျပ်သလို ခံစားရခြင်း
• လွန်စွာကြောက်ရွံ့သဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် တောင့်တင်းသွားခြင်း
• ခေါင်းမူးခြင်း သို့မဟုတ် ပျို့အန်ချင်စိတ်ဖြစ်ခြင်း
• ချွေးထွက်ခြင်း၊ လက်ခြေများ တုန်ရင်ခြင်း
• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူရခက်ခဲခြင်း
• သေဆုံးမည်ကို စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်ခွင့် ဆုံးရှုံးသွားသည်ဟု ခံစားရခြင်း
• ယခင်က ကြောက်ရွံ့စေခဲ့သော အခြေအနေများကို ရှောင်ရှားခြင်း

ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါကို ကုသခြင်း

ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါသည် လက္ခဏာများကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ပြန်လည်မဖြစ်ပွားစေရန် တားဆီးပေးသည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကုသပျောက်ကင်းနိုင်သော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပါသည်-

၁။ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုင်ရာ ကုသမှု

• ဆေးဝါးကုသမှု- ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ဓာတုပစ္စည်းများ မျှခြေမရှိခြင်းကို ပြုပြင်ရန် ဆရာဝန်က ဆေးဝါးများ ညွှန်ကြားနိုင်ပါသည်။
• သွေးစစ်ဆေးခြင်း- ဤလက္ခဏာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြားခန္ဓာကိုယ် ရောဂါများကို ခွဲခြားစစ်ဆေးရန်။

၂။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုသမှု

• စိတ်ရောဂါကုထုံး (Psychotherapy)- စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို ဖြစ်စေသော အတွေးများနှင့် စိတ်ခံစားချက်များကို နားလည်ပြီး ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ကူညီပေးသည်။
• အမူအကျင့်ဆိုင်ရာ ကုထုံး (Behavioral therapy)- စိတ်ဖြေလျှော့သည့် နည်းလမ်းများနှင့် လှုံ့ဆော်မှုဖြစ်စေသော အခြေအနေများကို ရင်ဆိုင်နည်း လေ့ကျင့်ခြင်းပေါ်တွင် အဓိကထားသည်။
• အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်းများ- စိတ်အေးငြိမ်းစေရန်နှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု အဆင့်ကို လျှော့ချရန် ကူညီပေးသည်။

၃။ ပတ်ဝန်းကျင်မှ ကူညီပံ့ပိုးမှု

• နားလည်မှုပေးခြင်း- မိသားစုနှင့် မိတ်ဆွေများအနေဖြင့် လူနာအား အားပေးနိုင်ရန်၊ လုံခြုံမှုရှိသော ပတ်ဝန်းကျင်ဖန်တီးပေးနိုင်ရန်နှင့် စိတ်လုံခြုံမှုရရှိစေရန် ဤရောဂါအကြောင်းကို လေ့လာထားသင့်သည်။

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း (Cardiac Arrhythmia) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း ဆိုသည်မှာ နှလုံး၏ ခုန်နှုန်းပုံစံ မမှန်ကန်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်-

• နှလုံးခုန်နှုန်း ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း- နှလုံးခုန်နှုန်း အလွန်နှေးခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်မြန်ခြင်း။
• နှလုံးခုန်သည့် စည်းချက်မမှန်ခြင်း- နှလုံးခုန်ပုံစံ မမှန်ခြင်း သို့မဟုတ် မညီညာခြင်း (ဥပမာ- ရုတ်တရက် ခုန်လိုက် ရပ်သွားလိုက် ဖြစ်ခြင်း)။

အချို့သော လူနာများတွင် အခြေအနေနှစ်ခုစလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည် (ဥပမာ- နှလုံးခုန်မြန်လိုက် နှေးလိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စည်းချက်မမှန်ဘဲ ခုန်ခြင်း)။

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း၏ လက္ခဏာများ

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မပြခြင်းမှသည် ပြင်းထန်သော သတိပေးလက္ခဏာများအထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ပါသည်။ အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-

• ရင်တုန်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခုန်ပုံစံ မမှန်ခြင်း
• နှလုံးခုန်နှုန်း အလွန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်နှေးခြင်း
• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း
• အသက်ရှူတိုခြင်း သို့မဟုတ် မဝခြင်း
• မေ့မေ့လျော့လျော့ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်သွားခြင်း
• ရင်တုန်ခြင်း၊ ခေါင်းပေါ့ပါးသွားခြင်း သို့မဟုတ် ခေါင်းမူးခြင်း

ဤလက္ခဏာများ ခံစားရပါက ရောဂါရှာဖွေရန်နှင့် အသက်အန္တရာယ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန် ဆေးကုသမှု ချက်ချင်းခံယူသင့်ပါသည်။

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း အမျိုးအစားများ

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်ပါသည်-

• နှလုံးခုန်နှုန်းနှေးခြင်း (Bradycardia)- တစ်မိနစ်လျှင် နှလုံးခုန်နှုန်း ၆၀ ထက် နည်းခြင်း
• နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်း (Tachycardia)- တစ်မိနစ်လျှင် နှလုံးခုန်နှုန်း ၁၀၀ ထက် ပိုခြင်း

နှလုံးခုန်နှုန်းမြန်ခြင်း အမျိုးအစားများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်

• အသက်အန္တရာယ် မစိုးရိမ်ရသော နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း- SVT နှင့် VT ကဲ့သို့သော အခြေအနေများ
• အသက်အန္တရာယ်ရှိသော နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း- VF ကဲ့သို့သော အခြေအနေဖြစ်ပြီး ဆေးကုသမှု မခံယူပါက သတိလစ်ခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
• နှလုံးခုန် စည်းချက်လွဲခြင်း သို့မဟုတ် မမှန်ခြင်း- ရင်တုန်ခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
• နှလုံးအပေါ်ခန်း ခုန်နှုန်းမမှန်ခြင်း (Atrial fibrillation - AF)- အတွေ့ရဆုံး ဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပြီး ရင်တုန်ခြင်းနှင့် သွေးခဲနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေခြင်း

     လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်ချိန်နှင့် ကြာချိန် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သောကြောင့် (အချို့မှာ စက္ကန့်ပိုင်းသာ ကြာပြီး အချို့မှာ နာရီပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သည်) ရောဂါစစ်ဆေးရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ တိကျသော ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် အောက်ပါ နည်းလမ်းများဖြင့် လက္ခဏာဖြစ်ပေါ်နေချိန် နှလုံး၏ လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှုကို တိုင်းတာရန် လိုအပ်ပါသည်-

၁။ နှလုံးလျှပ်စစ်လှိုင်း စစ်ဆေးခြင်း (EKG/ECG)

     နှလုံး၏ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကို ဂရပ်ဖ်ပုံစံဖြင့် မှတ်တမ်းတင်သော အခြေခံ စစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။ ဆေးရုံတွင် လက္ခဏာပြနေချိန်တွင် စစ်ဆေးရန် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်။

၂။ ၂၄-၄၈ နာရီ နှလုံးလှိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခြင်း (Holter Monitoring)

     ၂၄ နာရီမှ ၄၈ နာရီအထိ နှလုံး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ဆက်တိုက် မှတ်တမ်းတင်ပေးသည့် သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော စက်ဖြစ်ပြီး နေ့စဉ် သို့မဟုတ် မကြာခဏ လက္ခဏာပြသူများအတွက် သင့်တော်ပါသည်။

၃။ ရက်ရှည်ကပ်ခွာသုံး နှလုံးလှိုင်းမှတ်တမ်းစက် (Multiday Patch Holter)

     ရင်ဘတ်တွင် ကပ်ထားပြီး ရက်ပေါင်းများစွာ နှလုံးလှိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်သည့် စက်ဖြစ်ပြီး ရံဖန်ရံခါမှ လက္ခဏာပြသူများအတွက် အထူးသင့်တော်ပါသည်။

၄။ လက္ခဏာပေါ်မူတည်၍ မှတ်တမ်းတင်စက် (Event Recorder/Loop Recorder)

     တစ်လလျှင် ၁ ကြိမ် သို့မဟုတ် ၂ ကြိမ်ကဲ့သို့ လက္ခဏာဖြစ်လေ့မရှိသော လူနာများအတွက် သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော စက်ဖြစ်သည်။ လူနာသည် လက္ခဏာပြသည့်အခါ စက်ကို မိမိကိုယ်တိုင် နှိပ်၍ မှတ်တမ်းတင်ရပါသည်။

၅။ အရေပြားအောက် မြှုပ်နှံရသော နှလုံးလှိုင်းမှတ်တမ်းစက် (Implantable Loop Recorder - ILR)

     ဘယ်ဘက် ရင်ဘတ် အရေပြားအောက်တွင် ထည့်သွင်းထားသော စက်ငယ်လေးဖြစ်ပြီး အကြောင်းရင်းမရှိဘဲ မေ့လဲခြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်တောင့်ဖြစ်ခဲသော်လည်း ပြင်းထန်သော လက္ခဏာရှိသူများအတွက် သင့်တော်ပါသည်။

၆။ နှလုံးလျှပ်စစ်ဓာတ်ဆိုင်ရာ လေ့လာစစ်ဆေးခြင်း (Electrophysiology Study - EP Study)

     သွေးကြောများမှတစ်ဆင့် ပိုက်ပျော့များကို နှလုံးအတွင်းသို့ ထည့်သွင်းကာ လျှပ်စစ်စနစ်ကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားစစ်ဆေးမှုများဖြင့် မတွေ့ရှိပါက ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုပါသည်။

နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းကို ကုသခြင်း

     နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းသည် အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအလိုက် ကုသမှုပုံစံ ကွဲပြားပါသည်။ စတင်ကုသရာတွင် ပြုပြင်နိုင်သော အချက်များကို ပြင်ဆင်ခြင်း (ဥပမာ- စိတ်ကြွစေသော ပစ္စည်းများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် အခံရောဂါများကို ကုသခြင်း) ပါဝင်ပါသည်။ လက္ခဏာများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက အောက်ပါ တိုက်ရိုက်ကုသမှုများ လိုအပ်နိုင်ပါသည်-

၁။ နှလုံးခုန်နှုန်း ထိန်းစက် (Pacemaker)

     ညှပ်ရိုးအောက်တွင် ထည့်သွင်းရပြီး နှလုံးခုန်နှုန်း အလွန်နှေးသည့်အခါ သို့မဟုတ် ခေတ္တရပ်သွားသည့်အခါ နှလုံးခုန်နှုန်းကို ထိန်းညှိပေးပါသည်။

၂။ အလိုအလျောက် နှလုံးလျှပ်စစ်ရှော့ခ်ရိုက်စက် (AICD)

အရေပြားအောက်တွင် ထည့်သွင်းရပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိသော နှလုံးခုန်မမှန်မှုများကို ပြုပြင်ရန် လျှပ်စစ်ရှော့ခ် ထုတ်ပေးသည့် စက်ဖြစ်ပါသည်။

၃။ ရေဒီယိုလှိုင်းသုံး နှလုံးကြောကျဉ်းကုသခြင်း (RFCA)

     အသေးစား ခွဲစိတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး အပူစွမ်းအင်ကို အသုံးပြု၍ နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်စေသော ဆဲလ်အသေများကို ဖျက်ဆီးပေးသည့် နည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။

၄။ အအေးဓာတ်သုံး နှလုံးကြောကျဉ်းကုသခြင်း (Cryoablation)

     RFCA နှင့် ဆင်တူသော်လည်း အအေးဓာတ်စွမ်းအင်ကို အသုံးပြု၍ ပုံမှန်မဟုတ်သော အသရှူးများကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိရောက်မှုတူညီပြီး အချိန်ကုန်သက်သာကာ နာကျင်မှုနှင့် တစ်ရှူးထိခိုက်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

မိမိကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း- ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ နှင့် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း

ရင်တုန်ခြင်းသည် အတွေ့ရများပြီး အဓိကအားဖြင့် ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ သို့မဟုတ် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

မူလကွဲပြားချက်များ

• ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါ- ကြောက်ရွံ့ခြင်း သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်လေ့ရှိပြီး အသက်ရှူမြန်ခြင်း၊ လက်တုန်ခြင်း၊ ချွေးအလွန်ထွက်ခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်မြန်သော်လည်း စည်းချက်မှန်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။
• နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း- နှလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံ သို့မဟုတ် လုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်း၊ မြန်လွန်း သို့မဟုတ် နှေးလွန်းခြင်းတို့အပြင် ခေါင်းမူးခြင်း၊ မေ့လဲခြင်း သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

တိကျသော ရောဂါရှာဖွေခြင်း

     တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုရရှိရန် လက္ခဏာဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် ECG စစ်ဆေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ သင့်တော်သော ရောဂါရှာဖွေရေး နည်းလမ်းသည် လူနာတစ်ဦးစီ၏ သီးခြား လက္ခဏာများပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။

အရေးကြီးသော သတိပြုရန်အချက်များ

• ရောဂါလက္ခဏာများကို လေ့လာခြင်းသည် ရင်တုန်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ပဏာမအားဖြင့် သိရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးပါသည်။
• တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုကို ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကျွမ်းကျင်သူများကသာ ပြုလုပ်ရပါမည်။
• ရင်တုန်ခြင်းများ ခံစားရပါက ထိတ်လန့်ခြင်းမရှိဘဲ စနစ်တကျ စစ်ဆေးမှုနှင့် ကုသမှု ခံယူရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပါ။

နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် ထိတ်လန့်လွန်းသည့်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်သော ရင်တုန်ခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်း မမှန်ခြင်းတို့၏ ကွဲပြားချက်ကို လူနာများအနေဖြင့် ခွဲခြားရန် ခက်ခဲနိုင်ပါသည်။ တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် သင့်တော်သော ကုသမှုရရှိရန် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းသည် အရေးကြီးဆုံး ခြေလှမ်းဖြစ်ပါသည်။