hMPV ဗိုင်းရပ်စ် - အဆုတ်ရောင်နိုင်ခြေရှိသော အန္တရာယ်ရှိ ဗိုင်းရပ်စ်

     လူအများအပြား RSV ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် တုပ်ကွေးရောဂါအကြောင်း အာရုံစိုက်နေချိန်တွင် ကလေးငယ်များနှင့် လူကြီးပိုင်းများတွင် ပိုမိုတွေ့ရှိလာရသည့် အခြားဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးမှာ hMPV သို့မဟုတ် Human Metapneumovirus ဖြစ်ပါသည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်သည် လူသိနည်းနိုင်ပြီး အများအားဖြင့် တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများ ဖြစ်ပွားစေသော်လည်း အချို့သူများတွင် ပြင်းထန်သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ခုခံအားနည်းသော ကလေးငယ်များတွင် ‘အဆုတ်ရောင်ရောဂါ’ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။

hMPV ဆိုတာဘာလဲ?

     hMPV (Human Metapneumovirus) သည် RSV (Respiratory Syncytial Virus) နှင့် မျိုးနွယ်တူ ဗိုင်းရပ်စ်အုပ်စုဝင် ဖြစ်ပါသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံလက္ခဏာများ ကွဲပြားမှုရှိသောကြောင့် ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားထားပါသည်။ သို့သော် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ရောဂါကူးစက်ပျံ့နှံ့မှု ပုံစံမှာ ဆင်တူပြီး မိုးရာသီအကုန် ဆောင်းရာသီအကူးတွင် အများဆုံး တွေ့ရှိရပါသည်။

hMPV ရောဂါကူးစက်နိုင်သော ကာလ 

     hMPV ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၌ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ်နှစ်မျိုး ကူးစက်ခံရပါက ဆင်တူသော ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် ထိတွေ့ပြီးနောက် ရောဂါပျိုးကာလမှာ ၃ ရက်မှ ၆ ရက်ခန့်ဖြစ်ပြီး လူနာထံမှ ရောဂါကူးစက်နိုင်သည့်ကာလမှာ ၁ ပတ်မှ ၂ ပတ်အထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါသည်။

ကလေးများောကော လူကြီးများပါ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်

     တွေ့ရှိရသော လက္ခဏာများတွင် အထက်အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ခြင်း (ဥပမာ- တုပ်ကွေးကဲ့သို့ လက္ခဏာများ) နှင့် အောက်အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ခြင်း (ဥပမာ- လေပြွန်ရောင်ခြင်း၊ အဆုတ်ရောင်ခြင်း) တို့ ပါဝင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကလေးများနှင့် လူကြီးများ၌ ပိုမိုအဖြစ်များလာသော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါအကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ကလေးများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက် စိုးရိမ်ရပါသည်

     အထူးသဖြင့် အသက် ၅ နှစ်အောက် ကလေးငယ်များတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကူးစက်ခံရခြင်းဖြစ်လေ့ရှိသဖြင့် ပြင်းထန်သော လက္ခဏာများ ပြသနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် သက်ကြီးရွယ်အိုများနှင့် နှလုံးရောဂါ၊ အဆုတ်ရောဂါ သို့မဟုတ် ခုခံအားနည်းသည့် နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများတွင်လည်း စိုးရိမ်ရပါသည်။ ထို့အပြင် တစ်ကြိမ်ထက်ပို၍ ပြန်လည်ကူးစက်ခြင်း (re-infection) လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

ဤဗိုင်းရပ်စ် မည်သို့ကူးစက်သနည်း?

• ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် နှာချေခြင်းမှ ထွက်လာသော အမှုန်အမွှားများမှတစ်ဆင့်
• နှာရည်၊ တံတွေး သို့မဟုတ် ပိုးမွှားပေကျံနေသော ပစ္စည်းများကို ထိတွေ့ခြင်းမှတစ်ဆင့်
• ပိုးမွှားရှိသော ပစ္စည်းများနှင့် မျက်နှာပြင်များကို လက်ဖြင့်ထိတွေ့ပြီးနောက် မျက်စိကို ပွတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်၊ နှာခေါင်းတို့ကို ကိုင်တွယ်ခြင်းမှတစ်ဆင့်

hMPV ကူးစက်ခံရမှု လက္ခဏာများ

လူနာ၏ လက္ခဏာများသည် တုပ်ကွေး သို့မဟုတ် အထွေထွေ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ကူးစက်ရောဂါများနှင့် ဆင်တူပါသည်၊ ဥပမာ- ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာရည်ယိုခြင်း၊ လည်ချောင်းနာခြင်း၊ မောပန်း၍ အသက်ရှူကျပ်ခြင်း

• အသက်ရှူရာတွင် "တရုတ်တရုတ်" အသံမြည်ခြင်း သို့မဟုတ် လေပြွန်ကျဉ်းခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ရင်ကျပ်ရောဂါ၊ နာတာရှည် လေပြွန်ရောင်ရောဂါ သို့မဟုတ် အဆုတ်ပွရောဂါ ရာဇဝင်ရှိသူများတွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်
• အချို့သူများတွင် လေပြွန်ငယ်ရောင်ခြင်း၊ လေပြွန်ရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောင်ခြင်း လက္ခဏာများပါ တွဲဖက်တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်
• အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများဖြစ်သည့် ဝမ်းသွားခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်းတို့လည်း တွဲဖက်ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်

ရောဂါရှာဖွေခြင်း

လက်ရှိတွင် နှာခေါင်းတို့ဖတ် (nasal swab) ယူ၍ Antigen testing နှင့် PCR နည်းလမ်းများဖြင့် စစ်ဆေးရှာဖွေနိုင်ပါသည်။

ကုသခြင်း

လက်ရှိတွင် hMPV အတွက် သီးသန့် ဗိုင်းရပ်စ်သတ်ဆေး မရှိသေးပါ။ ကုသမှုကို ဖြစ်ပေါ်လာသော လက္ခဏာများအတိုင်း သက်သာအောင် ကုသပေးခြင်းကို အဓိကထားပါသည်။

• အဖျားကျဆေး ပေးခြင်း
• လုံလောက်သော ရေနှင့် အရည်ဓာတ် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း
• လူနာကို လုံလောက်စွာ အနားယူစေခြင်း
• အသက်ရှူခက်ခဲပါက အောက်ဆီဂျင် ပေးခြင်း သို့မဟုတ် လေပြွန်ကျယ်ဆေး အငွေ့ရှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်
• အချို့သော လူနာများ၊ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များသည် ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်နိုင်ပါသည်

hMPV အတွက် ကာကွယ်ဆေး မရှိသေးသော်လည်း အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ကူးစက်မှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်

• ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် အယ်လ်ကိုဟော ဂျယ်လ်ဖြင့် အနည်းဆုံး စက္ကန့် ၂၀ ကြာ မကြာခဏ လက်ဆေးပါ
• လက်ကို စင်ကြယ်စွာ မဆေးရသေးမီ မျက်စိ၊ နှာခေါင်း သို့မဟုတ် ပါးစပ်တို့ကို ထိတွေ့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ
• အသက်ရှူလမ်းကြောင်း လက္ခဏာရှိသော လူနာများနှင့် အနီးကပ် ထိတွေ့ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ
• ကလေးငယ်များကို လူစူလူဝေးရှိသော နေရာများသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ
• ဗိုင်းရပ်စ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ၂ နာရီမှ ၃ နာရီခန့်သာ အသက်ရှင်နိုင်ပြီး ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် ပိုးသတ်ဆေးများဖြင့် လွယ်ကူစွာ ပျက်စီးနိုင်သဖြင့် ကလေးများ ပုံမှန်သုံးသော ကစားစရာများနှင့် ပစ္စည်းများကို မကြာခဏ သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ပေးပါ
• ကလေး နေမကောင်းပါက အနားယူရန်နှင့် ရောဂါကူးစက်မှုကို ကာကွယ်ရန် ကျောင်းခွင့်ယူစေသင့်ပါသည်

ကူးစက်ရောဂါ အထူးကု ဆရာဝန်ကြီး၏ သတင်းစကား

     hMPV သည် သာမန် ဗိုင်းရပ်စ် သေးသေးလေးဟု ထင်ရသော်လည်း အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များနှင့် နာတာရှည်ရောဂါ ရှိသူများတွင် လျှစ်လျူမရှုသင့်ပါ။ ဖျားခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်း သို့မဟုတ် မောပန်းလွယ်ခြင်းများ ရှိပါက မှန်ကန်သော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် သင့်တော်သော ပြုစုကုသမှု ခံယူရန် ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံး ပြသသင့်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စတင်ဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ကုသမှုခံယူခြင်းသည် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။