ဒူးနာခြင်းက ဘာရောဂါတွေပြနေလဲ

     ဒူးနာခြင်းသည် ဒူးဆစ်ရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (osteoarthritis) နှင့် အများအားဖြင့် သက်ဆိုင်လေ့ရှိသော်လည်း အခြားသော အခြေအနေများစွာကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ နာကျင်ခြင်း၊ နီရဲခြင်း၊ ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းတို့ဖြင့် လက္ခဏာပြသော ရောင်ရမ်းမှုသည် အဓိက အကြောင်းအရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤလမ်းညွှန်ချက်သည် ဒူးနာခြင်းကို ဖြစ်စေသော ရောဂါအမျိုးမျိုးကို လေ့လာဖော်ပြထားသည်။

ဒူးဆစ်နှင့် ရောင်ရမ်းခြင်း၏ လက္ခဏာများ

ဒူးဆစ်သည် လှုပ်ရှားမှုကို လွယ်ကူစေပြီး မတ်တပ်ရပ်နေစဉ် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်း၏ အလေးချိန်ကို ထောက်ကူပေးသည်။ ဒူးဆစ် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသောအခါ သို့မဟုတ် ပြင်ပပစ္စည်းများနှင့် ထိတွေ့သောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပျက်စီးသွားသော တစ်ရှူးများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်နှင့် ပြင်ပပစ္စည်းများကို ဖယ်ရှားရန် အဆင့် ၄ ဆင့်ရှိသော ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကို စတင်ဆောင်ရွက်သည်-

• နာကျင်ခြင်း- အာရုံကြောအဆုံးများကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
• နီရဲခြင်း- ထိခိုက်မိသောနေရာရှိ သွေးကြောများ ကျယ်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
• ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်း- ထိခိုက်မိသောနေရာသို့ သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
• ရောင်ရမ်းခြင်း- အနာကျက်စေရန် အရည်၊ ပရိုတင်းနှင့် သွေးဖြူဥများ ထိခိုက်သည့်နေရာတွင် စုစည်းလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

ရောင်ရမ်းခြင်းသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး အကြောင်းအရင်းကို တိကျစွာ ဖော်ထုတ်ခြင်းသည် တိကျသော ရောဂါရှာဖွေမှုအတွက် လွန်စွာအရေးကြီးပါသည်။

ဒူးနာခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်းများ

     ဖြစ်ပွားရသည့် အဓိကအကြောင်းအရင်းကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် ဒူးနာခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရာတွင် ပထမဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ နာကျင်မှု၏ သဘောသဘာဝသည် တိကျသော ရောဂါရှာဖွေရေး အချက်အလက်များကို ပေးစွမ်းသည်။

၁။ ဒူးဆစ်အရိုးနု ပျက်စီးယိုယွင်းခြင်း (Osteoarthritis)

     Osteoarthritis သည် ဒူးဆစ်အတွင်းရှိ အရိုးနုများ ပျက်စီးယိုယွင်းလာပြီး အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံကို ထိခိုက်စေသည်။ ၎င်းသည် အဆစ်များ တင်းတောင့်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားစဉ် ပွတ်တိုက်သံများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလွန်အမင်း အလေးချိန်ထမ်းခြင်း၊ ဒူးကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကွေးထားခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ယခင်က ဒူးတွင် ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရဖူးခြင်း၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

Osteoarthritis ၏ လက္ခဏာများ

• လှုပ်ရှားစဉ် ဒူးနာခြင်း။
• ဒူးအတွင်းမှ မြည်သံ သို့မဟုတ် ပွတ်တိုက်သံ ကြားရခြင်း။
• ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် လှေကားတက်ရ ခက်ခဲခြင်း။
• ဒူးကွေးသွားခြင်း သို့မဟုတ် ဒူးကို အဆုံးထိ ဆန့်နိုင်၊ ကွေးနိုင်မှု မရှိခြင်း။

၂။ ရှေ့အချိတ်အရိုးတွဲစျွတ်ပြဲခြင်း (ACL Tear)

     ACL သည် အရှိန်ဖြန့်လှည့်ပတ်ချိန်တွင် ဒူး၏ တည်ငြိမ်မှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော ပင်မ အရိုးတွဲစွတ် ဖြစ်သည်။ စုတ်ပြဲခြင်းသည် အားကစားဆိုင်ရာ မတော်တဆမှုများကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ဒူးကို ပြင်းထန်စွာ လိမ်သွားစေသည်။ ဒဏ်ရာရထားသော ဒူးကို ဆေးကုသမှု မခံယူဘဲ ဆက်လက်အသုံးပြုပါက မင်နစ်စကပ် (meniscus) စုတ်ပြဲခြင်း၊ Baker's cyst သို့မဟုတ် အရိုးနု ပျက်စီးခြင်း ကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲ ဒဏ်ရာများ ရရှိနိုင်ပြီး နောင်တွင် Osteoarthritis ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

ACL စုတ်ပြဲခြင်း၏ လက္ခဏာများ

• ဒဏ်ရာရပြီးသည်နှင့် ချက်ချင်း အဆစ်နာခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်ရမ်းခြင်း။
• အလေးချိန် မခံနိုင်လောက်အောင် နာကျင်ပြီး ညိုမည်းစွဲခြင်း။
• တစ်ပတ်ခန့်အကြာတွင် ရောင်ရမ်းမှု လျော့ပါးသွားသော်လည်း ဒူး မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း။
• လမ်းလျှောက်စဉ် ဒူးချောင်နေသလို သို့မဟုတ် ခွေကျသွားမလို ခံစားရခြင်း။
• မကြာခဏ ရောင်ရမ်းခြင်း။

၃။ ဒူးဆစ်ကြား အရိုးနုပြား စုတ်ပြဲခြင်း (Meniscus Tear)

     Meniscus စုတ်ပြဲခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရန် ခက်ခဲလေ့ရှိပြီး အတည်ပြုရန် MRI စစ်ဆေးမှု လိုအပ်တတ်သည်။ အနည်းငယ် လိမ်သွားခြင်း သို့မဟုတ် ချော်လဲခြင်းကြောင့်ပင် စုတ်ပြဲမှု ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

လက္ခဏာများ

• ဒူးဆစ်ကို ဖိကြည့်ပါက နာကျင်ခြင်း။
• အချို့သူများတွင် ဒူးတစ်ဆို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ဒူးကို အဆုံးထိ ဆန့်နိုင် သို့မဟုတ် ကွေးနိုင်ရန် သီးသန့် လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ရခြင်း။
• ဒူး မကြာခဏ ရောင်ရမ်းခြင်း။

၄။ ဂေါက်ရောဂါနှင့် လေးဘက်နာ အဆစ်ရောင်ရောဂါ

ဂေါက်ရောဂါ (Gout) နှင့် လေးဘက်နာ အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid Arthritis) နှစ်ခုလုံးသည် ဒူးဆစ်ရောင်ရမ်းခြင်း၏ ပြင်းထန်သော ပုံစံများဖြစ်ပြီး ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းများ ကွဲပြားသည်။

• ဂေါက်ရောဂါ (Gout): အဆစ်များတွင် uric acid ခဲများ စုပုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားပြီး ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နီရဲခြင်းနှင့် ပူစပ်ပူလောင်ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေသည်။
• လေးဘက်နာ အဆစ်ရောင်ရောဂါ (Rheumatoid Arthritis): ခုခံအားစနစ်က ကျန်းမာသော တစ်ရှူးများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သည့် autoimmune ရောဂါဖြစ်ပြီး အဆစ်များစွာ နာကျင်ခြင်း၊ နံနက်ခင်းတွင် အဆစ်များ တင်းတောင့်ခြင်း၊ မကြာခဏ ရောဂါထကြွခြင်း၊ ဒူးကို အဆုံးထိ မဆန့်နိုင်ခြင်း၊ ဝိတ်ကျခြင်းနှင့် အဖျားငွေ့ငွေ့ ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

၅။ ပိုးဝင်၍ အဆစ်ရောင်ခြင်း (Septic Arthritis)

     ရောဂါပိုးများသည် ဒူးဆစ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် ၎င်းတို့ကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားရင်း ပြင်းထန်စွာ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အဖျားပါ အတူယှဉ်တွဲလာတတ်သည်။ အရိုးနုများ လျှင်မြန်စွာ ပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ရန် ချက်ချင်း ဆေးကုသမှု ခံယူရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။

၆။ ဒူးကို ထိခိုက်စေသည့် အခြားသော အခြေအနေများ

• ဒူးဆစ်လှည်กระดูกပြုတ်ခြင်း- ဂုံညင်းအရိုးသည် ပုံမှန်နေရာမှ လွဲထွက်သွားခြင်း။
• ဂုံညင်းအောက် အရိုးနု ပျက်စီးခြင်း- ဂုံညင်းအရိုးအောက်ရှိ အရိုးနု ပျက်စီးခြင်း။
• Baker's Cyst- ဒူးခေါင်းအနောက်ဘက်တွင် အရည်ပြည့်နေသော အိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ Osteoarthritis နှင့် မကြာခဏ တွဲဆက်နေတတ်သည်။
• ဂေါက်အတုရောဂါ (Pseudogout)- အဆစ်အတွင်း ကယ်လ်စီယမ် ပုံဆောင်ခဲများ စုပုံခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။
• ကင်ဆာရောဂါ- အချို့သော အခြေအနေများတွင် ဒူးနာခြင်းသည် ဒူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အရိုးများသို့ ကင်ဆာဆဲလ်များ ပျံ့နှံ့ခြင်း သို့မဟုတ် မူလအရိုးကင်ဆာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။

ဒူးနာခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် သက်သာစေခြင်း

သီးခြား ရောဂါများနှင့် ဒဏ်ရာများအပြင် အခြားသော စွန့်စားရသည့် အချက်အလက်များစွာသည် ဒူးနာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်-

• ကိုယ်အလေးချိန် လျှော့ချခြင်း- ဒူးဆစ်များပေါ်ရှိ ဖိအားကို လျှော့ချပေးသည်။
• မသင့်တော်သော လှုပ်ရှားမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း- အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆွေ့ဆွေ့ထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပျဉ်ခွေထိုင်ခြင်း ကဲ့သို့သော အရာများ။
• ဒူးဆစ်များကို အလွန်အမင်း အသုံးပြုခြင်း- ပြေးခြင်းကဲ့သို့ ထပ်ခါတလဲလဲ ထိခိုက်မှုရှိသော အားကစားများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
• မသင့်တော်သော ဖိနပ်များ စီးနင်းခြင်း- ဒေါက်မြင့်ဖိနပ်များ ကဲ့သို့သော ဖိနပ်များ။
• အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာခြင်း- ဒူးဆစ် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။
• ရေနွေးกပ်/ရေခဲကပ် ကုထုံး- ရေနွေးกပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေခဲကပ်ခြင်းတို့သည် နာကျင်မှုကို သက်သာစေနိုင်သည်။
• ရေခဲကပ်ခြင်း- သွေးကြောများကို ကျုံ့စေပြီး ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ရုတ်တရက် နာကျင်မှုတွင် အသုံးပြုသည်။
• ရေနွေးကပ်ခြင်း- သွေးလှည့်ပတ်မှု မကောင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တင်းတောင့်မှုနှင့် ထုံကျင်မှုတို့အတွက် အကျိုးရှိပြီး သွေးလှည့်ပတ်မှုကို ကောင်းမွန်စေကာ ကြွက်သားများကို ပြေလျော့စေသည်။ အပူလွန်ကဲစွာ မကပ်ရဘဲ သွေးထွက်နေသော ဒဏ်ရာများတွင် ကပ်ရန် မသင့်တော်ပါ။