သွေးပါသော အချွဲများဖြင့် ချောင်းဆိုးခြင်း - သတိထားရမည့် အန္တရာယ်ရှိသော သတိပေးချက်

     ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးပါလာခြင်း (Hemoptysis) သည် စိုးရိမ်စရာကောင်းသော အခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ပြင်းထန်စွာချောင်းဆိုးခြင်းကြောင့် လည်ချောင်းယားယံပြီး သွေးကြောမျှင်များ ကွဲထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်သော်လည်း၊ အများစုတွင် ဤလက္ခဏာသည် အဆုတ်ကင်ဆာ သို့မဟုတ် တီဘီရောဂါကဲ့သို့သော အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အရေးကြီးရောဂါများ၏ သတိပေးချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံး စစ်ဆေးကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။

ထွက်လာသောသွေး၏ သဘောသဘာဝကို ခွဲခြားခြင်း

အဓိကဇစ်မြစ်ကို ရှာဖွေရန် ဆရာဝန်သည် သွေး၏လက္ခဏာများကို စစ်ဆေးခွဲခြားရန် လိုအပ်ပါသည်။

• သလိပ်တွင် သွေးပါခြင်း: သလိပ်နှင့်အတူ အနီရောင် သွေးကြောမျှင်များ သို့မဟုတ် သွေးစများ ပါလာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ များသောအားဖြင့် ပြင်းထန်စွာချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းကြောင့် လည်ချောင်း၊ အာခေါင်ပျော့ သို့မဟုတ် လည်ချောင်းဂလင်းရှိ သွေးကြောမျှင်များ ကွဲထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါသည်။ ချောင်းဆိုးခြင်း ရပ်တန့်သွားပါက အခြေအနေသည် တဖြည်းဖြည်း သက်သာလာတတ်ပါသည်။
• သွေးစင်စင် ချောင်းဆိုးထုတ်ခြင်း: ပမာဏများသော လတ်ဆတ်သည့်သွေး သို့မဟုတ် အနီရောင်ရင့်ရင့် သွေးခဲများ သို့မဟုတ် သလိပ်နှင့်ရောနေသော သွေးခဲများ ပါလာခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ပါ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းအောက်ပိုင်း ရောဂါများကို ထင်ဟပ်စေပါသည် - 
  • အဆုတ် သို့မဟုတ် လေပြွန်အတွင်း သွေးယိုစီးခြင်း
  • အဆုတ်ပိုးဝင်ခြင်း
  • အဆုတ်သွေးကြောအတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်း
  • အဆုတ်တီဘီရောဂါ
  • လေပြွန်ကျယ်ရောဂါ (Bronchiectasis)

• သွေးအန်ခြင်းနှင့် ကွာခြားချက်: ချောင်းဆိုး၍ထွက်လာသောသွေးသည် အမြှုပ်ပါသော သလိပ်နှင့်ရောနေပြီး အနီရောင်တောက်တောက် ဖြစ်သည်။ အစာလမ်းကြောင်းမှ သွေးအန်ခြင်းနှင့် မတူဘဲ (အစာလမ်းကြောင်းမှ) ကော်ဖီမှုန့်ကဲ့သို့ အညိုရောင်ရင့်ပြီး အစာအကြွင်းအကျန်များ ရောနှောပါရှိတတ်ပါသည်။
• နှာခေါင်းသွေးယို၍ လည်ချောင်းထဲသို့ စီးဆင်းခြင်း: လည်ချောင်းထဲတွင် လတ်ဆတ်သောသွေးရှိခြင်း၊ လည်ချောင်းထဲတွင် သွေးစိမ်းနံ့ရခြင်း၊ နှာခေါင်းမှ သွေးထွက်ခြင်း 

ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးပါရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများ

• အသက်ရှူလမ်းကြောင်းအပေါ်ပိုင်း ယားယံခြင်း: ပြင်းထန်စွာချောင်းဆိုးခြင်း၊ ဓာတ်မတည့်ခြင်း၊ ဆိုင်းနပ်စ်ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းသွေးယို၍ လည်ချောင်းထဲသို့ စီးဆင်းခြင်း။
• အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပိုးဝင်ခြင်း: လေပြွန်ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အဆုတ်ရောင်ခြင်း၊ လေပြွန်အမြေးပါး ရောင်ရမ်းဖောင်းကားပြီး သွေးစိမ့်ထွက်ခြင်း။
• ဆေးဝါးနှင့် အပြုအမူများ: သွေးကျဲဆေး သုံးစွဲခြင်း၊ ဆေးလိပ် အလွန်အကျွံသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဓာတုပစ္စည်းများ ရှူရှိုက်ခြင်း။
• အဆုတ်တစ်ရှူးအတွင်း ပြင်းထန်သော ရောဂါပြောင်းလဲမှုများ: အကျိတ်အဖု၊ အဆုတ်ကင်ဆာ၊ အဆုတ်တီဘီ သို့မဟုတ် လေပြွန်ကျယ်ခြင်း။

ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးပါခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ရောဂါများ

• အဆုတ်ကင်ဆာ (Lung Cancer): အသက် ၄၀ နှစ်နှင့်အထက် လူနာများ သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်သောက်သူများတွင် တွေ့ရများသည်။ ကင်ဆာအကျိတ်သည် သွေးကြောများကို တိုက်စားသဖြင့် သလိပ်တွင် သွေးပါလာပြီး နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန် ရုတ်တရက်ကျဆင်းခြင်းတို့နှင့် တွဲလျက် တွေ့ရတတ်ပါသည်။
• အဆုတ်တီဘီရောဂါ (Tuberculosis): အဆုတ်တစ်ရှူးများကို ဖျက်ဆီးသော နာတာရှည် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ရောဂါဖြစ်ပြီး အနာဖြစ်စေကာ သလိပ်တွင် သွေးပါလာခြင်း၊ ညနေပိုင်းတွင် ဖျားခြင်း၊ ညဘက် ချွေးထွက်ခြင်းနှင့် မူးဝေပျော့နယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားစေသည်။
• လေပြွန်ကျယ်ရောဂါ (Bronchiectasis): လေပြွန်ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကျယ်လာခြင်းနှင့်အတူ ဘေးနားရှိ သွေးကြောများ မူမမှန်ခြင်းကြောင့် သလိပ်များ စုပုံလာပြီး ပိုးခဏခဏ ဝင်တတ်သည်။ ချောင်းဆိုးထုတ်လိုက်သော သွေးသည် များသောအားဖြင့် အရောင်ရင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်များ ရောနှောပါရှိတတ်သည်။
• အဆုတ်သွေးကြောအတွင်း သွေးခဲပိတ်ဆို့ခြင်း (Pulmonary Embolism): အဆုတ်တစ်ရှူး သွေးမဝခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး ရုတ်တရက် မူမမှန်ဘဲ မောပန်းခြင်းနှင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားစေသည်။
• အဆုတ်ပြည်တည်နာ၊ ပြင်းထန်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Necrotizing Pneumonia): ပြည်တည်နာဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် လေအိတ်များ ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်းကြောင့် သလိပ်တွင် သွေးပါလာခြင်း ဖြစ်သည်။

ချက်ချင်း ဆရာဝန်ပြရမည့် အရေးပေါ် အန္တရာယ်လက္ခဏာများ

• လတ်ဆတ်သောသွေး ပမာဏများစွာ ချောင်းဆိုးထုတ်ခြင်း (လက်ဖဝါးတစ်ခြမ်းထက် ပိုခြင်း သို့မဟုတ် 200 စီစီ နှင့်အထက်)
• သွေးသည် အမြှုပ်ပါခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်ရင့်သော သွေးခဲများ ပမာဏများပြားခြင်း
• ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးပါခြင်းသည် 1-2 ပတ်ထက် ပိုမိုကြာမြင့်စွာ မပျောက်ဘဲ နာတာရှည်ဖြစ်ခြင်း
• ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်တင်းကျပ်ခြင်း၊ အသက်ရှူကျပ်ခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သည့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ ရှိခြင်း
• ခန္ဓာကိုယ် အလွန်အကျွံ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ရုတ်တရက်ကျခြင်း၊ ဖျားခြင်း သို့မဟုတ် မူးဝေသတိလစ်ချင်ခြင်း

ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် မူလအစပိုင်း ကိုယ်တိုင်ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း

ဆရာဝန်၏ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုများ

• အဆုတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (Chest X-ray) နှင့် ကွန်ပြူတာဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (CT Scan)
• တီဘီပိုးရှိမရှိ သလိပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် သွေးခဲနိုင်စွမ်းကို စစ်ဆေးရန် သွေးဖောက်စစ်ဆေးခြင်း
• အသက်ရှူလမ်းကြောင်း မှန်ပြောင်းကြည့်ခြင်း (Bronchoscopy)

အစပိုင်းတွင် လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် အချက်များ

• ညင်သာစွာ ချောင်းဆိုးပါ: ပြင်းထန်စွာ ချောင်းဆိုးခြင်း သို့မဟုတ် သလိပ်ပြင်းထန်စွာ ခါထုတ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ
• ရေနွေးနွေး သောက်ပါ: သလိပ်ကျဲစေရန် တစ်နေ့လျှင် ရေ 6-8 ခွက် သောက်သုံးပါ
• လှုံ့ဆော်သည့် အကြောင်းအရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း၊ အကြော်အလှော်နှင့် စပ်သော အစားအစာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ
• အာဟာရ စားသုံးပါ: သွေးခဲခြင်းကို အထောက်အကူဖြစ်စေရန် အစာပျော့များနှင့် ကယ်လ်ဆီယမ်ကြွယ်ဝသော အစားအစာများကို အဓိကထား စားသုံးပါ

FAQ မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ

Q1: ချောင်းဆိုးလျှင် သွေးအနည်းငယ်ပါခြင်းက အန္တရာယ်ရှိပါသလား ?

A: ပြင်းထန်စွာချောင်းဆိုးပြီးနောက် တစ်ကြိမ်တည်း ဖြစ်ပွားပါက လည်ချောင်းသွေးကြောမျှင် ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည် (အန္တရာယ်မရှိပါ)။ သို့သော် 1-2 ပတ်ထက်ပို၍ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားပါက အဆုတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ရန် ဆရာဝန်ပြသင့်ပါသည်။

Q2: အဆုတ်ကင်ဆာနှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင်ပါသလဲ ?

A: ကင်ဆာအကျိတ်သည် အဆုတ်တွင်းရှိ သွေးကြောများကို ဖျက်ဆီးသဖြင့် သလိပ်တွင် သွေးပါလာပြီး ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်း၊ နာတာရှည်ချောင်းဆိုးခြင်းနှင့် သလိပ်နာတာရှည်ထွက်ခြင်းတို့နှင့် တွဲလျက် ပါရှိတတ်ပါသည်။

Q3: သွေးအန်ခြင်းနှင့် မည်သို့ ကွာခြားပါသလဲ ?

A: ချောင်းဆိုး၍ထွက်လာသောသွေးသည် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းမှလာပြီး အမြှုပ်ပါသော အနီရောင်တောက်တောက် ဖြစ်သည်။ အန်၍ထွက်လာသောသွေးမှာ အစာလမ်းကြောင်းမှလာပြီး ကော်ဖီမှုန့်ကဲ့သို့ အရောင်ရင့်ကာ အစာအကြွင်းအကျန်များ ရောနှောပါရှိသည်။

Q4: ဆေးရုံမရောက်မီ မည်သို့ ရှေးဦးသူနာပြုစုရမည်နည်း ?

A: ပက်လက်လှန်၍ဖြစ်စေ၊ သွေးထွက်သည့်ဘက်သို့ စောင်း၍ဖြစ်စေ အနားယူပါ။ ပြင်းထန်စွာမချောင်းဆိုးရပါ၊ ရေနွေးနွေးသောက်ပြီး သွေးအများအပြားထွက်ပါက ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်းသွားပါ။