မျိုးဥအိမ်အကျိတ် - ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် အမျိုးအစားခွဲခြားမှုများ

     မျိုးဥအိမ် ဆိုသည်မှာ သားအိမ်၏ ဘယ်၊ ညာ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် တည်ရှိပြီး အရွယ်အစားအားဖြင့် ၂ - ၃ စင်တီမီတာခန့်ရှိသော အမျိုးသမီး မျိုးပွားအင်္ဂါတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်း၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက် ၂ ချက်မှာ - မျိုးဥ ထုတ်ပေးခြင်း (မျိုးဥကြွေခြင်း) - ထိုမှတစ်ဆင့် သုတ်ပိုးနှင့် တွေ့ဆုံကာ သန္ဓေသားဖြစ်ပေါ်လာပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရန် သားအိမ်ခေါင်းအတွင်း သန္ဓေတွယ်ခြင်း နှင့် အမျိုးသမီး ဟော်မုန်းများဖြစ်သည့် Estrogen နှင့် Progesterone တို့ကို ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ "မျိုးဥအိမ် အကျိတ်" ဆိုသည်မှာ ထိုအင်္ဂါတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော အဓိက ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အခြေအနေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

'မျိုးဥအိမ် အကျိတ်' ၏ ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ အခြေအနေများ

မျိုးဥအိမ်သည် အောက်ပါ ဆဲလ်အမျိုးအစား ၃ မျိုးမှ စတင်ကြီးထွားလာခြင်း ဖြစ်ပါသည် -

• Coelomic epithelium (အစောပိုင်း အမျိုးသမီး သန္ဓေသား၏ အပြင်ဘက်လွှာ ဆဲလ်များ)
• Primordial germ cells (Yolk sac ထံမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသော မူလ မျိုးပွားဆဲလ်များ)
• Genital ridge ရှိ Mesenchyme ဆဲလ်များ

ထို့ကြောင့် မျိုးဥအိမ် အကျိတ်များကို ဆဲလ်များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အရင်းအမြစ်အရ အဓိက အုပ်စု ၅ စု ခွဲခြားနိုင်ပါသည်။

မျိုးဥအိမ် အကျိတ် အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း

• Coelomic epithelium မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိတ် - Epithelial tumors ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး ၎င်းသည် ဖြစ်ပွားမှု အများဆုံး မျိုးဥအိမ် ကင်ဆာအမျိုးအစား ဖြစ်ကာ ၉၀-၉၅% အထိ ရှိပါသည်။
• Germ cells မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိတ် (အသေးစိတ်ကို အောက်တွင် ကြည့်ပါ)။
• Specialized gonadal stroma မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိတ် - Sex-cord stromal tumors ဟု ခေါ်ဆိုကြပါသည်။
• Nonspecific mesenchyme မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိတ် - Fibroma, Hemangioma, Leiomyoma, Lipoma, Lymphoma နှင့် Sarcoma တို့ကဲ့သို့ အကျိတ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။
• အခြားအင်္ဂါများမှ ကူးစက်ပျံ့နှံ့လာသော အကျိတ်များ - အစာခြေလမ်းကြောင်း (Krukenberg tumor)၊ ရင်သား၊ သားအိမ်အတွင်းနံရံ နှင့် Lymphoma တို့ကဲ့သို့ အင်္ဂါများမှ ကူးစက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

တွေ့ရှိရများသော မျိုးဥအိမ် အကျိတ် အမျိုးအစားများ

     ဖြစ်ပွားမှု အများဆုံး မျိုးဥအိမ် အကျိတ်အမျိုးအစားမှာ Epithelial tumors ဖြစ်ပြီး မျိုးဥအိမ်အကျိတ် အားလုံး၏ ၆၀-၆၅% အထိ ရှိကာ ၎င်းတို့အနက် ၉၀% ခန့်မှာ ကင်ဆာဆိုးများ ဖြစ်ကြပါသည်။ Germ cell tumors သည် မျိုးဥအိမ်အကျိတ် အားလုံး၏ ၃၀% ခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ Mature cystic teratomas (Dermoid cysts) အကျိတ်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ Germ cell tumors သည် မကောင်းသော မျိုးဥအိမ်ကင်ဆာများ၏ ၁-၃% သာ ရှိသော်လည်း ကလေးသူငယ်များနှင့် လူငယ်များတွင် ဖြစ်ပွားသော မျိုးဥအိမ်ကင်ဆာ၏ ၆၀% အထိ ရှိပါသည်။ Sex-cord stromal tumors မှာမူ မျိုးဥအိမ်အကျိတ် အားလုံး၏ ၈% ရှိပါသည်။

Germ Cell မျိုးဥအိမ် အကျိတ်များ

မျိုးဥအိမ် အကျိတ်အားလုံး၏ ၃၀% ခန့်သည် Germ cells မှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် မျိုးဥအိမ်ကင်ဆာများ၏ ၅% အောက်သာ ထိုအမျိုးအစား ဖြစ်ကြပါသည်။ သို့ရာတွင် အသက် ၂၀ အောက် အမျိုးသမီးများ၌မူ Germ cell tumors သည် ဖြစ်ပွားမှု အများဆုံး အကျိတ်အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) မှ ထိုအကျိတ်များကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားပါသည် -

• Teratoma (immature, mature, နှင့် monodermal)
• Dysgerminoma
• Yolk sac tumor (endodermal sinus tumor)
• Embryonal carcinoma
• Polyembryoma
• Choriocarcinoma
• Mixed germ-cell tumors

Teratoma, Mature Teratoma သို့မဟုတ် Dermoid Cyst

     ၎င်းသည် သန္ဓေသား တစ်ရှူးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အကျိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ Mature cystic teratoma သည် အတွေ့ရများဆုံးနှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် ကင်ဆာမဟုတ်သော Germ cell အကျိတ် အမျိုးအစား ဖြစ်ပါသည်။ အများစုမှာ တစ်ဖက်တည်း၌ ဖြစ်ပွားတတ်သော်လည်း ၁၅-၂၀% မှာ နှစ်ဖက်စလုံး၌ ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ထိုအကျိတ်အမျိုးအစားသည် မျိုးဥအိမ် လိမ်ခြင်း (Ovarian torsion) ကို ဖြစ်စေသည့် အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကျိတ်အတွင်း၌ ဆံပင်နှင့် သွားများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ဝမ်းဗိုက် ဓာတ်မှန် (X-ray) ရိုက်ကူးရာတွင်လည်း မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ မကောင်းသော ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲမှုမှာ ၂% အထိ ရှိနိုင်ပြီး Squamous cell carcinoma အဖြစ်သို့ အများဆုံး ပြောင်းလဲတတ်ပါသည်။ သိုင်းရွိုက် တစ်ရှူးများ ပေါ်လွင်စွာ ပါဝင်သော အထူးအမျိုးအစားကို "Struma ovarii" ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ Primary ovarian carcinoid အကျိတ်များကိုလည်း အထူးပြု မိုနိုဒါမေးလ် တဲရာတိုမာများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ရောဂါအလားအလာ ကောင်းမွန်လေ့ရှိသော်လည်း Secondary ovarian carcinoid အကျိတ်များမှာမူ အစာခြေလမ်းကြောင်းမှ ပျံ့နှံ့လာခြင်းဖြစ်၍ ရောဂါအလားအလာ မကောင်းဘဲ ဖြစ်တတ်ပါသည်။ Mature cystic teratoma သို့မဟုတ် "Dermoid cyst" သည် မျိုးဥအိမ် အကျိတ်အားလုံး၏ ၁၀-၁၅% ခန့် ရှိပါသည်။ အသက် ၂၀ အောက် အမျိုးသမီးများတွင် ဖြစ်ပွားမှု အများဆုံး (၇၀% အထိ) အကျိတ်ဖြစ်ပြီး သွေးဆုံးပြီး အမျိုးသမီးများ၏ ၂၀% တွင်လည်း တွေ့ရှိရပါသည်။ အကျိတ်တွင် အဓိကအားဖြင့် Ectoderm, Mesoderm နှင့်/သို့မဟုတ် Endoderm အလွှာများမှ တစ်ရှူးများ ပါဝင်သောကြောင့် အရည်အိတ်၊ ဆံပင်၊ အဆီခဲများ၊ သွား၊ အရိုး နှင့် အရိုးနုများ ပါဝင်နေနိုင်ပါသည်။ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းမှာ Meiosis II အဆင့်တွင် Germ cell ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ဆဲလ်ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် Meiosis I မတိုင်မီ ဆဲလ်များ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရပါသည်။ လွယ်ကူစွာ ပြောရလျှင် မျိုးပွားပင်မဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ဆဲလ်ကွဲထွက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

နှစ်ဖက်စလုံး၌ ဖြစ်ပွားမှုမှာ ၁၀-၁၅% ခန့် ရှိပါသည်။ အကျိတ်အများစုမှာ အချင်း ၁၅ စင်တီမီတာထက် မပိုကြပါ။ အများအားဖြင့် ချောမွေ့ပြောင်လက်သော မျက်နှာပြင်ရှိပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှိကာ Squamous cells များဖြင့် ကာရံထားသော ထူထဲသည့် အမြှေးပါး ရှိပါသည်။ အတွင်း၌ အဆီဂလင်းနှင့် ချွေးဂလင်းများကဲ့သို့ အရေပြားဆိုင်ရာ ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပါရှိပါသည်။ အကျိတ်ကို ခွဲစိတ်ကြည့်ပါက အဝါရောင် အဆီခဲများ၊ ဆံပင်များနှင့် အချို့တွင် သွား သို့မဟုတ် အရိုးများကို တွေ့ရှိရပါသည်။

မျိုးဥအိမ် အကျိတ်၏ အတွေ့ရများသော လက္ခဏာများ

• အကျိတ်မှ တင်ပါးဆုံတွင်း အင်္ဂါများကို ဖိမိခြင်းကြောင့် ဆီးခဏခဏသွားခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆီးစပ်တွင် လေးလံထိုင်းမှိုင်းသော ခံစားချက်များ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။
• အကျိတ်လိမ်ခြင်း (Torsion)၊ ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ပိုးဝင်ခြင်းကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကြောင့် ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ ဗိုက်အောင့်ခြင်း။
• အမျိုးသမီး ၁၅% တွင် သားအိမ်မှ မူမမှန် သွေးဆင်းခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး အချို့မှာ တိကျသော အကြောင်းရင်း မရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပါသည်။
• အခြားလက္ခဏာများမှာ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် လေပွခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။
• အများအားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာ မပြတတ်ပါ။ တင်ပါးဆုံတွင်း စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံတွင်း အာထရာဆောင်း (Ultrasound) ရိုက်ကူးခြင်းတို့ ပြုလုပ်ရာမှ အጋအጋ စစ်ဆေးတွေ့ရှိရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

မျိုးဥအိမ် အကျိတ်၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ

     ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် ဆီးစပ် သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံတွင်း အကျိတ်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်။ အကျိတ်သည် အများအားဖြင့် အရည်အိတ်ပုံစံ၊ မာကျောပြီး ချောမွေ့ကာ ရွေ့လျားနိုင်ပါသည်။ Dermoid cysts ၏ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် -

၁။ အကျိတ်လိမ်ခြင်း (Torsion)

     အကျိတ်လိမ်ခြင်းသည် ဖြစ်ပွားမှု အများဆုံး နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာဖြစ်ပြီး အကျိတ်ဖြစ်ပွားသူများ၏ ၁၆% ခန့်တွင် တွေ့ရှိရပါသည်။ သေးငယ်သော သို့မဟုတ် အလတ်စား အရွယ်အစားရှိ အကျိတ်များတွင် ပိုမို ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ စတင်လိမ်တွန့်ချိန်တွင် ပြန်ရည်ကြော ပိတ်ဆို့ကာ ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်ပေါ်ပြီး နာကျင်မှုကို ခံစားရစေပါသည်။ လိမ်တွန့်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ပါက သွေးလွှတ်ကြော သွေးလှည့်ပတ်မှု ရပ်တန့်သွားပြီး သွေးငတ်ခြင်း အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားပါသည်။ နာကျင်မှုမှာ သာမန်မှ ပြင်းထန်နာကျင်မှုအထိ ဖြစ်နိုင်ပြီး ပျို့အန်ခြင်း၊ သွေးခုန်နှုန်း မြန်ခြင်း၊ ဖျားခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း ဖိမိပါက ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်းတို့ ပါဝင်တတ်ပါသည်။ ၎င်းသည် ရုတ်တရက် ခွဲစိတ်ကုသရန် လိုအပ်သော အရေးပေါ် အခြေအနေဖြစ်ပြီး အကျိတ်ပေါက်ထွက်ကာ အသက်အန္တရာယ် ထိခိုက်နိုင်ပါသည်။

၂။ ပေါက်ထွက်ခြင်း (Rupture)

     အကျိတ် ပေါက်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ယိုစိမ့်ခြင်းသည် အတွေ့ရနည်းသော်လည်း (၁% ခန့်) ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် ပိုမိုဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ အကယ်၍ ပေါက်ထွက်ပါက အတွင်းရှိ ကော်လက်စထရော ပါဝင်သော အရည်များသည် ပြင်းထန်သော ဝမ်းဗိုက်ခေါင်း ရောင်ရမ်းခြင်း (Peritonitis) နှင့် အသားပိုများ တွယ်ကပ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပါသည်။ လက္ခဏာများမှာ ဗိုက်အောင့်ခြင်းနှင့် အတွင်းသွေးယိုစိမ့်ပါက သွေးအားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်။ အတွင်းရှိ အရည်များကို ဆေးကြောရန် အရေးပေါ် ခွဲစိတ်မှု လိုအပ်ပါသည်။

၃။ ပိုးဝင်ခြင်း (Infection)

     ပိုးဝင်ခြင်းသည် အတွေ့ရနည်းပါသည် (၁% ခန့်)။ လက္ခဏာများမှာ ဖျားခြင်း၊ တင်ပါးဆုံတွင်း နာကျင်ခြင်းနှင့် အကျိတ် စမ်းသပ်တွေ့ရှိရခြင်းတို့ ဖြစ်ကြပါသည်။ ပိုးဝင်ခြင်း အများစုမှာ Coliform ဘက်တီးရီးယားများကြောင့် ဖြစ်ပွားသော်လည်း Salmonella ကဲ့သို့သော အခြားဘက်တီးရီးယားများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

၄။ မကောင်းသော ကင်ဆာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်း (Malignant Transformation)

     Dermoid cysts များ၏ ၁-၂% တွင် ဖြစ်ပွားတတ်ပါသည်။ ထိုအထဲမှ ၈၀% သည် Squamous cell carcinomas အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသော်လည်း Sarcoma သို့မဟုတ် Malignant melanoma ကဲ့သို့ အခြားအမျိုးအစားများလည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်။

မျိုးဥအိမ် အကျိတ်အား ကုသခြင်း

• မျိုးဥအိမ် အကျိတ်များကို ရောဂါအမည် တိကျစွာ ခွဲခြားနိုင်ရန် တစ်ရှူးစယူခြင်းနှင့် ပေါက်ထွက်ခြင်း၊ လိမ်တွန့်ခြင်းကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ခွဲစိတ်မှုဖြင့် ကုသကြပါသည်။
• Cystectomy (အကျိတ်တစ်ခုတည်းကိုသာ ခွဲထုတ်ခြင်း) ကို အထူးသဖြင့် သားသမီး ထပ်မံရယူလိုသော လူငယ်လူနာများတွင် နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာမရှိပါက ထည့်သွင်းစဉ်းစား ကုသပေးပါသည်။
• Oophorectomy (မျိုးဥအိမ် တစ်ခုလုံးကို ခွဲထုတ်ခြင်း) ကို ကင်ဆာဟု သံသယရှိပါက သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ပါက ထည့်သွင်းစဉ်းစား ကုသပေးပါသည်။

နောက်မကျမီ ကြိုတင်စစ်ဆေးပါ။ ရောဂါလက္ခဏာ မပြခြင်းသည် ရောဂါကင်းရှင်းသည်ဟု မဆိုလိုပါ။ အကယ်၍ အရည်အိတ် ပိုမိုကြီးထွားလာပါက မျိုးဥအိမ်တစ်ခုလုံး ခွဲထုတ်လိုက်ရသည်အထိ ပြင်းထန်သော နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။