NOPPASIN TAKERNGDEJ, M.D.
Neurosurgery

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀ ခန့်က ပြသခဲ့သည့် ထိုင်းဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သော "The Letter မေတ္တာစာစောင် (The Letter จดหมายรัก)" ကို မည်သူမျှ မမေ့သေးလောက်ပေ။ ၎င်းကားထဲတွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် အမျိုးသားတစ်ဦးတို့၏ ပထမဆုံးတွေ့ဆုံသည့်နေ့မှစ၍ တစ်ဦးဦးက ထွက်ခွာသွားရမည့်နေ့အထိ ရှိကြသည့် လှပပြီး စင်ကြယ်သော အချို့အလှတရားကို အမှတ်ရနေဦးမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဤဇာတ်ကားတွင် မင်းသားကို မင်းသမီးထံမှ ထာဝရခွဲခွာသွားစေသည့် ဆိုးသွမ်းသူမှာ ဦးနှောက်အကျိတ် ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏အမည်မှာ "ග්လိယိုဘလာစတိုမာ (Glioblastoma : GBM) ဖြစ်ကာ ၎င်း၏ ပြင်းထန်ဆိုးရွားမှုကြောင့် လူအများက ဦးနှောက်ကင်ဆာဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ග්လိယိုဘလာစတိုမာ (GBM) သည် အရွယ်အစား အလွန်မြန်ဆန်စွာ ကြီးထွားလာနိုင်ပြီး အနီးနားရှိ ပုံမှန်ဦးနှောက်တစ်ရှူးများအတွင်းသို့ လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်စားသုံးနိုင်သော ဦးနှောက်အကျိတ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းကြောင့် ထိုနေရာရှိ ဦးနှောက်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြင်းထန်စွာ ဆုံးရှုံးစေသည်။ ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးပေ။ ဆရာဝန်များက ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဓာတ်ရع်းကုသခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာဆေးဖြင့် ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်သော်လည်း ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် ရောဂါနှင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ရန် ဆရာဝန်များက ကုသမှုနည်းလမ်း အသစ်များကို ဆက်လက် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ကျွန်တော်သည် ဤအကျိတ်အမျိုးအစားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ စောင့်ကြည့်ခဲ့ပြီး ကုသရန် ဆေးဝါးများ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ရန် စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုစဉ်အတွင်း ၎င်း၏ ကြီးထွားမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော မျိုးရိုးဗီဇ (Gene) အမျိုးမျိုးကို ဖယ်ရှားစမ်းသပ်ကြည့်ရာမှ ရလဒ်အချို့ ရရှိခဲ့သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အကျိတ်သည် အစပိုင်းတွင် ပွားများကြီးထွားမှု နည်းပါးသွားသည်။ သို့သော်လည်း ဤ GBM အကျိတ်သည် ရှေးဦးအတိုင်း မြန်ဆန်စွာ ပြန်လည်ကြီးထွားလာပြီး ပွားများလာပြန်သည်။ ဤအချက်က အဆိုပါအကျိတ်သည် ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ရန် မိမိကိုယ်ကို ပုံစံပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားနေကြောင်း ပြသနေပါသည်။ လက်ရှိတွင် လူနာများ၏ အသက်ကို ပိုမိုထိရောက်စွာ ကုသပေးနိုင်သည့် ဆေးပညာနည်းပညာများ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။
ရောဂါကို လုံးဝပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်သေးသော်လည်း လူနာများ အတိတ်ကထက် ပိုမိုပျော်ရွှင်စွာနှင့် အသက်ရှည်ရှည် နေထိုင်နိုင်ရန် အချိန်ကို ဆွဲဆန့်ပေးနိုင်ပါသည်။


ග්လိယိုဘလာစတိုမာ (GBM : Glioblastoma) ဆိုသည်မှာ "အက်စထရိုဆိုက် (Astrocyte)" (Astrocyte) ဟုခေါ်သော အာရုံကြောဆဲလ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွန်ပြင်းထန်သော ဦးနှောက်အကျိတ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ဤဆဲလ်အမျိုးအစားသည် ကြယ်ပွင့်ပုံသဏ္ဌာန် 5 ပွင့်ရှိပြီး အာရုံကြောဆဲလ် နျူရွန် (Neuron) များကို အာဟာရကျွေးခြင်းနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း နှစ်ရပ်စလုံးတွင် အရေးပါသော ထောက်ပံ့ရေးယူနစ်တစ်ခုအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤအကျိတ်သည် နည်းလမ်း 2 မျိုးဖြင့် ဖြစ်ပွားနိုင်သည် -
လက်ရှိတွင်လည်း အကျိတ်၏ ကွဲပြားခြားနားသော မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic) လက္ခဏာများအပေါ် မူတည်၍ GBM ဦးနှောက်အကျိတ် အမျိုးအစားများကို အသေးစိတ် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်ပါသေးသည်။ ဤကဲ့သို့ အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်းက ရောဂါခန့်မှန်းချက် (Prognosis) နှင့် ကုသမှုလမ်းညွှန်ချက်များကို သိရှိစေရန် ကူညီပေးသည်။ GBM အမျိုးအစားများကို ခွဲခြားရာတွင် အသုံးပြုသည့် ထင်ရှားသော မျိုးရိုးဗီဇမှာ IDH မျိုးရိုးဗီဇ ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို IDH – wild type နှင့် IDH-mutant ဟူ၍ ခွဲခြားထားကာ အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော လေ့လာမှုများ ရှိပါသည်။
IDH-mutant အမျိုးအစား GBM ဦးနှောက်အကျိတ်ရှိသော လူနာများသည် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် 3 နှစ်ထက် ပိုမို၍ အသက်ရှင်ရန် အခွင့်အလမ်းရှိသည် သို့မဟုတ် ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် 34% ရှိပြီး စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည်မှာ အသက် ၅၅ နှစ်ထက် ကျော်လွန်သော လူနာများတွင် အများစုမှာ IDH-wild-type အမျိုးအစား ဖြစ်ကြသည်။
ဦးနှောက်အကျိတ်များသည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အကျိတ်တည်ရှိရာ နေရာအပေါ် မူတည်၍ လက္ခဏာအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ GBM ဦးနှောက်အကျိတ်ကြောင့် အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာများမှာ -


GBM ဦးနှောက်အကျိတ်ကို ကုသရာတွင် အဓိကနည်းလမ်းမှာ ခွဲစိတ်ကုသမှု ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အကျိတ်အမျိုးအစားကို အတည်ပြုပေးနိုင်သည့်အပြင် ဆရာဝန်အနေဖြင့် အကျိတ်ကို လျင်မြန်စွာ ဖယ်ရှားနိုင်ပြီး လူနာ၏ အသက်ရှင်ရန် အခွင့်အလမ်းကို တိုးမြှင့်ပေးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ လေ့လာမှုများအရ ဖယ်ရှားလိုက်သည့် အကျိတ်ပမာဏသည် အကျိတ်ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာမှုနှုန်း (recurrent rate) နှင့် လူနာ၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်မှုတို့နှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဆေးပညာအရ GBM ဦးနှောက်အကျိတ် ဖယ်ရှားမှု အဆင့်များကို အုပ်စု ၃ စု ခွဲခြားထားပါသည် - လုံးဝဖယ်ရှားခြင်း၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖယ်ရှားခြင်း၊ မဖယ်ရှားခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ လူနာ၏ အသက်ရှင်နှုန်းနှင့် ဆက်စပ်မှုတန်ဖိုးကို တွက်ချက်ပါက အသီးသီးအားဖြင့် ၁၅ လ၊ ၁၂ လ နှင့် ၇ လ ဟူ၍ ထွက်ပေါ်လာမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကျန်ရှိနေသော အကျိတ်ပမာဏ နည်းပါးသည်အထိ အကျိတ်ကို အများဆုံး ဖယ်ရှားနိုင်သည့် အုပ်စုသည် အကောင်းဆုံး ကုသမှုရလဒ်ကို ရရှိမည် ဖြစ်ပါသည်။
GMB ဦးနှောက်အကျိတ်ကို လုံးဝကုန်စင်အောင် ခွဲစိတ်ရန်မှာ မလွယ်ကူလှပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် GBM ဦးနှောက်အကျိတ်သည် ပုံမှန်ဦးနှောက်တစ်ရှူးများဆီသို့ပါ နက်ရှိုင်းစွာ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်နိုင်စွမ်း ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကျိတ်ကို လုံးဝဖယ်ရှားပစ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည် လူနာတိုင်းအတွက် မဖြစ်နိုင်ပေ။ အထူးသဖြင့် GBM ဦးနှောက်အကျိတ်သည် လက်နှင့်ခြေ လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် အာရုံကြောမျှင်များနှင့် ရောနှောနေသည့် အချို့သော လူနာများတွင် ဖြစ်သည်။ အကျိတ်ကို အလွန်အမင်း ဖယ်ရှားခြင်းသည် လူနာအား ပြင်းထန်သော မသန်စွမ်းမှု အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အနီးနားရှိ အာရုံကြောဆိုင်ရာ ကိုယ်အင်္ဂါများကို တတ်နိုင်သမျှ အကောင်းဆုံး အခြေအနေတွင် ဆက်လက်ရှိနေစေရန် ဆရာဝန်သည် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဖြစ်ရပါမည်။
ဤသဘောတရားအောက်တွင် ခွဲစိတ်မှု အောင်မြင်စေရန်အတွက် ခွဲစိတ်ကူညီပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည် -
ဤနိုင်ငံခြားအမည်များပါရှိသော ခွဲစိတ်ကိရိယာများ၏ အဓိကတာဝန်မှာ - ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များအား ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ ဦးနှောက်မြေပုံ (Brain Mapping) ကို ဖန်တီးနိုင်ရန် ကူညီပေးခြင်း ဖြစ်ပြီး ဤဦးနှောက်မြေပုံမှတစ်ဆင့် ဦးနှောက်၏ ဤအပိုင်းသည် မည်သည့်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သနည်း၊ ဖယ်ရှားနိုင်ပါသလား သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ပြင်းထန်သော မသန်စွမ်းမှု အခြေအနေ မဖြစ်ပွားစေရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသင့်သလား ဆိုသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိစေရန် ကူညီပေးမည် ဖြစ်သည်။
DTI fiber tracking





ရင်းမြစ် : ကျေးဇူးတင်လွှာ ပုံများ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ နဖ်စင် တေကင်ဒက် ထံမှ
ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်ပြီး အကျိတ်အမျိုးအစားကို သိရှိပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသေးသော အကျိတ်ဆဲလ်များကို ကိုင်တွယ်ရန် ဓာတ်ရောင်ခြည် ပေးခြင်းက စတင် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပါသည်။ ထို့အပြင် ကင်ဆာဆေးပေးခြင်းသည်လည်း နောက်ဆက်တွဲ ကုသမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ Methylated MGMT promotor gene ရှိကြောင်း ပြသနေသော အသေးစိတ် တစ်ရှူးနမူနာ ရလဒ်များသည် Temozolomide ဟုခေါ်သော ကင်ဆာဆေးဖြင့် ကုသခြင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကုသမှုရလဒ်ကို ရရှိစေနိုင်သောကြောင့် ကင်ဆာဆေး ကုသမှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ အကြောင်းရင်းမှာ Methylated MGMT ရှိသော လူနာများသည် ကင်ဆာဆေးကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ကြသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤအုပ်စုတွင် ကင်ဆာဆေးကြောင့် ဖျက်ဆီးခံရပြီးနောက် GBM ဆဲလ်များကို ပြုပြင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပရိုတင်း ထုတ်လုပ်မှု ခန္ဓာကိုယ်တွင် ကင်းမဲ့နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ Unmethylated MGMT ဖြစ်သော လူနာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤအုပ်စုထဲမှ လူနာများ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ၂ နှစ်ထက် ပိုမိုကြာရှည်စွာ အသက်ရှင်ရန် အခွင့်အလမ်း ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင် GBM ဦးနှောက်အကျိတ် လူနာများတွင် ကင်ဆာဆေး ပေးခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော ကုသမှုရလဒ်များကို ရရှိစေသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုနားလည်လာစေပါသည်။
ကင်ဆာဆေးအပြင် လက်ရှိတွင် ဆရာဝန်များသည် အကျိတ်အတွင်းရှိ ပရိုတင်း အမျိုးအစားအလိုက် တိကျသေချာသော ကုသမှု (Targeted Therapy) ဟုခေါ်သည့် ဆေးအသစ်များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် ကြိုးစားနေကြပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Bevacizumab (Avastin) သည် Monoclonal antibody ဖြစ်ပြီး အကျိတ် ကြီးထွားမှုတွင် အသုံးပြုသည့် ပရိုတင်းများ မလုပ်ဆောင်နိုင်အောင် တားဆီးပေးသည့် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ သို့သော် ရလဒ်အနေဖြင့် အသစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသော GBM ဦးနှောက်အကျိတ် လူနာများကို ကုသရာတွင် စံနှုန်းမီ ဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးပြုရန် လုံလောက်သော ထိရောက်မှု မရှိသေးပါ။ သို့သော် အကျိတ် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခြေအနေများတွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစား အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် လက်ရှိတွင် အကျိတ်ဆဲလ်များ ကွဲပွားခြင်းကို တားဆီးရန် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် ကျွန်ုပ်တို့ ခေါ်ဆိုကြသည့် TTF (Tumor Treating fields) ကို အသုံးပြုနေကြပြီး ဤကိရိယာသည် လက်ရှိတွင် အလွန်ခေတ်မီဆန်းသစ်ဆဲဖြစ်ကာ ကုသမှုခံယူပြီးနောက် အကျိတ်ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခြေအနေများတွင် အပိုပစ္စည်းကိရိယာတစ်ခုအနေဖြင့် အများဆုံး အသုံးပြုကြပါသည်။
လက်ရှိတွင် ကုသမှုရလဒ် မည်မျှကောင်းမွန်မည်ကို အောက်ပါအချက်များကို အသုံးပြု၍ ရိုးရှင်းစွာ အကဲဖြတ်နိုင်ပါသည် -
သို့သော်လည်း လက်ရှိ ခေတ်မီဆန်းသစ်လာသော ဆေးပညာနှင့် ကောင်းမွန်သော ကုသမှု နည်းပညာများသည် လူနာများ၏ အသက်ကို ရှေးကထက် ပိုမိုကြာရှည်စွာ ဆွဲဆန့်ပေးနိုင်ပါသည်။
GBM ဦးနှောက်အကျိတ် လူနာများသည် ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ၃ လခန့်သာ အသက်ရှင်နိုင်သည်ဟု ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိခဲ့ရသည်မှာ ရှေးယခင်က ဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် လူနာများသည် ခွဲစိတ်ကုသမှုအပြင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးခြင်းနှင့် ကင်ဆာဆေးပေးခြင်း နည်းလမ်းများဖြင့် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ကုသမှုခံယူပြီးနောက် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၉ လမှ ၁၈ လအထိ ပိုမိုကြာရှည်စွာ အသက်ရှင်နိုင်သည်ကို တွေ့ရှိရပြီး အချို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် လူနာသည် ၃ နှစ်အထိ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်နိုင်ပါသည်။
ဤဇာတ်ကား၏ နိဂုံးသို့ ရောက်ရှိလာပါပြီ။ ကျွန်တော့်အတွက်မူ จดหมายรัก The Letter (မေတ္တာစာစောင်) သည် GBM ဦးနှောက်အကျိတ်အကြောင်းကို ကျွန်ုပ်တို့အား သိရှိစေရုံသာမက ပို၍အရေးကြီးသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ချစ်ရသူများအတွက် လုံလောက်သော အချိန်ပေးထားပြီးပြီလားဟူ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်စေသည့် ဇာတ်ကားတစ်ကား ဖြစ်ပေသည်။ ဇာတ်ကားက ချန်ထားခဲ့သော မေးခွန်းကဲ့သို့ပင် - “"အချစ်" ဆိုသည့် စကားလုံးသည် သင်၏နှလုံးသားထဲတွင် မည်မျှ တန်ဖိုးရှိပါသနည်း”
၂၃/၀၃/၆၄ (23/03/64)