โรคภูมิแพ้ ทำไมคนส่วนใหญ่เป็น แต่บางคนกลับไม่เป็นเลย

     หลายคนอาจเคยสงสัยว่าเหตุใดบางคนจึงมีอาการภูมิแพ้ตั้งแต่วัยเด็ก เช่น แพ้ฝุ่น แพ้อาหาร หรือมีอาการคัดจมูกและน้ำมูกไหลเป็นประจำ ในขณะที่บางคนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติ แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมเดียวกัน วันนี้เราจะมาทำความเข้าใจว่า “โรคภูมิแพ้” เกิดขึ้นได้อย่างไร และเหตุใดแต่ละคนจึงมีความเสี่ยงในการเป็นภูมิแพ้แตกต่างกัน

ภูมิแพ้คืออะไร?

     ภูมิแพ้ (Allergy) คือ ภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) เช่น ฝุ่นละออง ขนสัตว์ หรืออาหารบางชนิด มากเกินไป จนก่อให้เกิดอาการผิดปกติ เช่น คัดจมูก ผื่นคัน หอบหืด หรือแม้แต่อาการรุนแรงอย่างช็อกจากภูมิแพ้ (Anaphylaxis)

ทำไมบางคนเป็นภูมิแพ้ตั้งแต่เกิด?

• ปัจจัยหลักที่ทำให้บางคนเป็นภูมิแพ้ตั้งแต่เด็กคือ “พันธุกรรม” หากบิดาหรือมารดามีประวัติภูมิแพ้ บุตรก็มีโอกาสเป็นภูมิแพ้สูงขึ้น
• สัมผัสสารก่อภูมิแพ้ตั้งแต่ในครรภ์มารดา เช่น มารดาสูบบุหรี่ ทำให้สมรรถภาพปอดของทารกลดลง เพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหอบหืด หรือมารดาที่ดื่มนมวัวมากขณะตั้งครรภ์ เพิ่มความเสี่ยงให้ทารกที่คลอดมาแพ้นมวัวได้
• ทารกที่คลอดโดยวิธีผ่าตัดคลอด เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรคภูมิแพ้มากกว่าทารกที่คลอดด้วยวิธีธรรมชาติ ซึ่งได้รับจุลชีพที่เป็นประโยชน์ผ่านทางช่องคลอดมารดา
• การอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีสารก่อภูมิแพ้ตั้งแต่ช่วงแรกเกิดบ่อย ๆ หรือเป็นเวลานาน

ทำไมบางคนไม่เป็นภูมิแพ้เลย?

แม้พันธุกรรมจะมีบทบาทสำคัญ แต่สิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมการใช้ชีวิตก็มีผลเช่นกัน โดยบุคคลที่ไม่เป็นภูมิแพ้อาจมีปัจจัยช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน ดังนี้

• ไม่มีประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว
• ได้รับการเลี้ยงดูให้สัมผัสธรรมชาติตั้งแต่วัยเด็ก ไม่เติบโตในสภาพแวดล้อมที่สะอาดเกินไป (ตามแนวคิด Hygiene Hypothesis)
• ไม่สัมผัสสารก่อภูมิแพ้บ่อยครั้ง เช่น ฝุ่น ควัน หรือขนสัตว์

ภูมิแพ้มีทางป้องกันได้ แม้จะถ่ายทอดทางพันธุกรรม

• การจัดบ้านและสิ่งแวดล้อมในห้องให้สะอาด เพราะไรฝุ่นบ้านเป็นสาเหตุหลักที่กระตุ้นให้เกิดอาการภูมิแพ้
• หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ เช่น ฝุ่น ควันบุหรี่ อาหารที่แพ้ รังแคสัตว์ จากแมว สุนัข
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ เช่น ผัก ผลไม้ และโปรไบโอติกส์
• การได้รับยาปฏิชีวนะ (ยาแก้อักเสบ) อย่างสมเหตุสมผล
• ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนการรักษา เช่น การใช้ยา หรือการรักษาด้วยวัคซีนภูมิแพ้ (Immunotherapy)

บททิ้งท้ายจากกุมารแพทย์โรคภูมิแพ้

     โรคภูมิแพ้สามารถเกิดได้จากทั้งพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม หากได้รับยีนที่ไวต่อสารก่อภูมิแพ้ หรือเติบโตในสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นให้เกิดอาการแพ้ ก็อาจทำให้เกิดภูมิแพ้ตั้งแต่วัยเด็ก อย่างไรก็ตาม หากดูแลตนเองและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นได้อย่างเหมาะสม ก็สามารถใช้ชีวิตได้อย่างปกติ และควรปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการรุนแรง เพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาอย่างถูกต้อง