ဖော့စဖရပ်စ် - အရေးကြီးသော်လည်း ပိုလျှံလျှင် အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတ်ဆား

     ဖော့စဖရပ်စ် (Phosphorus) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သတ္တုဓာတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ကျောက်ကပ်သည် သွေးတွင်း ဖော့စဖရပ်စ်ပမာဏကို ကျန်းမာသော ပုံမှန်အဆင့်တွင် ထိန်းသိမ်းပေးပါသည်။ သို့သော် ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် ချို့ယွင်းလာပါက အဆိုပါ မျှခြေပျက်စီးသွားပြီး သွေးတွင်းဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် လွန်ကဲခြင်း (Hyperphosphatemia) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါသည်။

သွေးတွင်းဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် မြင့်မားခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများ

သွေးတွင်း ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် မြင့်မားခြင်းကြောင့် အောက်ပါပြဿနာများ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါသည်-

• အရေပြား ယားယံခြင်း- အရေပြားအောက်ရှိ တစ်ရှူးများတွင် ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ်များ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
• အရိုးပါးခြင်း- အရိုးများမှ ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် စုပ်ယူခံရပြီး အပျော့စားတစ်ရှူးများတွင် ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ် ပိုလျှံ စုပုံလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
• သွေးကြောများ ဂျပန်းထုံးခြင်း (Vascular Calcification)- သွေးကြောများ မာကြောလာခြင်း။
• ပါရာသိုင်းရွိုက် ဂလင်း (Parathyroid Gland) ကြီးထွားလာခြင်း။

ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် ကြွယ်ဝသော အစားအစာများ

အစားအစာများတွင် ပါဝင်သော ဖော့စဖရပ်စ် ပမာဏကို နားလည်ထားခြင်းသည် စားသောက်မှုပုံစံ ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်-

၁။ သဘာဝအတိုင်း ပါဝင်သော ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် 

သဘာဝ အစားအစာများမှ ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ်၏ ၄၀-၆၀% ခန့်ကို ခန္ဓာကိုယ်မှ စုပ်ယူပါသည်။ သွေးတွင်း ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် မြင့်မားသူများအနေဖြင့် အောက်ပါ အစားအစာများကို ထိန်းချုပ် စားသုံးသင့်ပါသည်-

• နို့နှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ- နို့၊ ဒိန်ချဉ်၊ ရေခဲမုန့်၊ ဒိန်ခဲ (Cheese)၊ ထောပတ်။
• ပဲမျိုးစုံ၊ အစေ့အဆံများ၊ ကောက်နှံများနှင့် ကောက်နှံထွက်ပစ္စည်းများ- ဆန်လုံးညို၊ ဂျုံကုလား၊ ဂျုံကြမ်း၊ နှမ်း၊ တို့ဖူး၊ ပဲနို့၊ ပဲစိမ်းကျောက်ကျော၊ ဂျုံစေ့၊ လုခ်ချပ် (ထိုင်းမုန့်)၊ ဖရဲစေ့၊ ဖရုံစေ့၊ သီဟိုဠ်စေ့။
• ကြက်ဥအနှစ်နှင့် ကြက်ဥအနှစ် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများ- ထိုင်းအချိုမုန့်များဖြစ်သော ထောင်ယစ်ပ်၊ ထောင်ယော့ဒ်၊ ဖွိုင်ထောင်၊ ဆန်ခယာ (ကစတာဒ်)၊ ဆာလတ်ခရမ်၊ မရိုနိစ်၊ ခေါက်ဆွဲဝါ၊ ငါးဥ။
• တစ်ကောင်လုံး (အရိုးပါ) စားသုံးသော သတ္တဝါများ- ပုစွန်ခြောက်၊ ပုစွန်ဆိတ်၊ ငါးသေး၊ ငါးတောင်ပံ၊ အကြော်အလှော် ပိုးမွှားများ။
• အသားများနှင့် အကောင်ဝမ်းတွင်းကလီစာများ။

၂။ ပြုပြင်ဖန်တီးထားသော (သဘာဝမဟုတ်သော) ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် 

အစားအသောက် တာရှည်ခံဆေးများနှင့် တိုးမြှင့်ပစ္စည်းများတွင် အများအပြား တွေ့ရှိရပြီး ခန္ဓာကိုယ်မှ ၉၀% ထက်မက စုပ်ယူပါသည်။ ထို့ကြောင့် သွေးတွင်းဖော့စဖရပ်စ် မြင့်မားသူများအနေဖြင့် အောက်ပါတို့ကို အထူးရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်-

• ပြုပြင်ထားသော အသားများနှင့် အဆင်သင့် အစားအစာများ၊ ဖာ့စ်ဖုဒ် (Fast Food)- ကြက်အူချောင်း၊ ငါးဆုတ်၊ တရုတ်ကြက်အူချောင်း၊ နဂ္ဂက်၊ အာလူးကြော်၊ ဟာမ်ဘာဂါ၊ ပေါက်စီ/ဖုတ်စီ။
• ချက်ချင်းစားသုံးနိုင်သော အစားအစာများ၊ အအေးခံအစားအစာများ၊ စပါးလင်/ဘူးသွပ်အစားအစာများ။
• မုန့်ဖုတ်ပေါင်ဒါနှင့် တဆေးပါဝင်သော အစားအစာများ- ပေါက်စီ၊ မန်းထို၊ အီကြာကွေး၊ ပေါင်မုန့်၊ မုန့်ဖုတ်ထွက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး။
• ဘူး/ပုလင်းသွပ် အဖျော်ယမကာများ- အသင့်သောက် လက်ဖက်ရည်/ကော်ဖီ၊ အအေး/အချိုရည်၊ ဘီယာ၊ ဘူးသွပ်သစ်သီးရည်များ။

ကျန်းမာရေး ထိန်းသိမ်းမှု ဆိုင်ရာ အခြေခံမူများ

• သွေးတွင်း ဖော့စဖရပ်စ် ပမာဏ 5 mg/dL ထက် ကျော်လွန်နေပါက- ဖော့စဖရပ်စ် ပမာဏကို ပုံမှန်အဆင့် (2.4-5.1 mg/dL) တွင်း ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် မြင့်မားသော အစားအစာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
• သွေးတွင်း ဖော့စဖရပ်စ် ပမာဏ အလွန်လျော့နည်းနေပါက- ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် မြင့်မားသော အစားအစာများကို ပိုမိုစားသုံးပေးနိုင်သော်လည်း ဆရာဝန်နှင့် အာဟာရဆရာဝန်၏ လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်းသာ ပြုလုပ်ရပါမည်။

စားသုံးရန် သင့်တော်သော အစားအစာများ

အောက်ပါ အစားအစာများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် လျော့နည်းပြီး လွတ်လပ်စွာ ပိုမိုစားသုံးနိုင်ပါသည်-

• ကြက်ဥအဖြူ- ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် နည်းပါးသော အလွန်ကောင်းမွန်သည့် ပရိုတင်းအရင်းအမြစ်။
• ငါးအသားလွှာ- တောင်ပံနှင့် ပါးစပ်ကဲ့သို့ အရိုးပါသော အစိတ်ပိုင်းများကို ရှောင်ပါ။ ငါးကြော်ကြွပ် (အရိုးပါလေ့ရှိသော) ကို ရှောင်ပါ။
• အဆီမပါသော အသားများ- အဆီနှင့် အရေခွံမပါသော အမဲသား၊ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ဘဲသား။
• ပြုပြင်ထားသော ကောက်နှံ/ကစီဓာတ်များ- ဆန်ဖြူ၊ ခေါက်ဆွဲဖတ်ကြီး (ဆဲန်ယိုင်)၊ ခေါက်ဆွဲဖတ်သေး (ဆဲန်လက်)၊ မုန့်ဖတ် (ဆဲန်မီ)၊ ကြက်သွန်ကြာဆံ (ဝွန်းဆဲန်)၊ ရှန်ဟိုင်းခေါက်ဆွဲ။
• ပရိုတင်းမပါသော မုန့်ညှောက်ဖြင့် အဓိကပြုလုပ်ထားသော ထိုင်းအချိုမုန့်များ- ကျောက်ကျော (ဝွန်း)၊ ဆာလင်းမုန့်၊ လော့ချောင်းစင်ကာပူ၊ သာကူမုန့်၊ ခနုမ်ချန်း (အလွှာမုန့်)၊ ခနုမ်ပိယက်ပွန်း၊ ခနုမ်လူးမ်ကလွန်း။ (မှတ်ချက်- ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ နည်းနည်းပဲ စားသင့်ပါသည်။)
• ကော်ဖီနက်၊ တရုတ်/လက်ဖက်ရည်ကြမ်း (နို့မပါ)- ဖော့စဖရပ်စ်ဓာတ် အနည်းငယ် ပါဝင်သေးသဖြင့် အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်းကို ရှောင်ပါ။
• တိုင်းရင်းဆေးဖက်ဝင် အဖျော်ယမကာများ- သံပုရာရည်၊ ဆွမ်းမွှေးရွက်ရည်၊ အောင်မဲညိုပန်းရည်၊ ဂျင်းရည်။

မှတ်ချက်- သွေးတွင်း ပိုတက်စီယမ်ဓာတ် မြင့်မားသူများသည် အချို့သော တိုင်းရင်းဆေးဖက်ဝင် အဖျော်ယမကာများကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပါသည်။

နေ့စဉ် စားသုံးမိသော စုစုပေါင်း ဖော့စဖရပ်စ် ပမာဏသည် စားသုံးသည့် အစားအစာ အမျိုးအစားနှင့် ပမာဏအပေါ် မူတည်ပါသည်။