ခါးဆစ်ရိုးကျွတ်ရောဂါ (Lumbar Disc Herniation)

     ခါးဆစ်အဆစ်ပြားကျွံပြီး အာရုံကြောဖိမိခြင်းသည် ခါးအောက်ပိုင်းနာကျင်ပြီး ခြေထောက်သို့ ကိုက်ခဲဖြန်းစိမ့်ဆင်းသည့် ဝေဒနာ၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းဖြစ်ပြီး၊ ဆေးပညာအရ Lumbar Radiculopathy သို့မဟုတ် Sciatica ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ ဤရောဂါသည် ပိုမိုအဖြစ်များလာသော်လည်း၊ ၎င်း၏ဖြစ်ပေါ်ပုံ မက္ကနစ်ဇင်း၊ ခါးရိုးဆစ် တည်ဆောက်ပုံနှင့် ရောဂါရှာဖွေခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကို လူအများစု သဲသဲကွဲကွဲ မသိကြသေးပါ။ ဤဆောင်းပါးသည် ထိရောက်သောကုသမှုအတွက် အထူးကုဆရာဝန်များနှင့်တိုင်ပင်၍ မှန်ကန်သောဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်စေရန် ရောဂါအကြောင်းကို ရှင်းလင်းစွာ အသိပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ပုံမှန်အားဖြင့် ခါးဆစ်အဆစ်ပြားကျွံခြင်းသည် လူဦးရေ၏ ၁-၃% တွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အသက် ၃၀ မှ ၅၀ ကြား လူများတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ကာ အမျိုးသားများတွင် အနည်းငယ် ပိုမိုတွေ့ရှိရသည်။ L4-5 အဆစ်နေရာတွင် အဖြစ်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ထိုနောက် L5-S1 အဆစ်နေရာတွင် အဖြစ်များပါသည်။

ခါးရိုးဆစ်နှင့် အဆစ်ပြား၏ ခန္ဓာဗေဒတည်ဆောက်ပုံ

     ကျောရိုးဆစ်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဗဟိုဝင်ရိုးနှင့် အလေးချိန်ကို ထိန်းပေးသော တည်ဆောက်ပုံဖြစ်သည်။ ကျောရိုးဆစ်မြောင်းအတွင်း၌ ဦးနှောက်မှ ခြေလက်များသို့ အချက်ပြလှိုင်းများ ပို့ဆောင်ပေးသည့် "ပင်မကေဘယ်ကြိုးများ" ဖြစ်သော ဇီဝအာရုံကြောမကြီးနှင့် အာရုံကြောမြှီးများ တည်ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ကျောရိုးဆစ်သည် အာရုံကြောစနစ်အတွက် ထောက်ကူစနစ်အဖြစ်ရော အကာအကွယ်ဒိုင်းအဖြစ်ပါ ဆောင်ရွက်ပေးပါသည်။

ကျောရိုးဆစ်၏ အစိတ်အပိုင်း ၅ ခု

• လည်ပင်းဆစ် (Cervical spine): အရိုးဆစ် ၇ ခု (လည်ပင်း)
• ရင်ဘတ်ဆစ် (Thoracic spine): အရိုးဆစ် ၁၂ ခု (ကျောလယ်၊ နံရိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်)
• ခါးဆစ် (Lumbar spine): အရိုးဆစ် ၅ ခု (ခါးအောက်ပိုင်း)
• မြီးညှောင့်ရိုးဆက် (Sacrum): ပေါင်းစပ်နေသော အရိုးဆစ် ၅ ခု
• မြီးညှောင့်ရိုး (Coccyx): တင်ပါးဆုံကွင်း ကြွက်သားများ တွယ်ကပ်ရန် နေရာပေးထားသော မြီးညှောင့်ရိုး။

မတူညီသော ကျောရိုးဆစ်နေရာများမှ ပြဿနာများသည် မတူညီသော ရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများ လိုအပ်သောကြောင့် ဤဆောင်းပါးသည် ခါးဆစ် (Lumbar) နှင့် မြီးညှောင့်ရိုးဆက် (Sacral) ဧရိယာများကို အဓိကထား ဖော်ပြထားပါသည်။

ခါးဆစ် တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း

     ခါးဆစ်တွင် မြီးညှောင့်ရိုးဆက် (S1) နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ခါးရိုးဆစ် ၅ ခု (L1-L5) ပါဝင်သည်။ ခါးရိုးဆစ်တစ်ခုစီ၏ ကြားတွင် အဆစ်ပြားများ (Intervertebral discs) ရှိပြီး အရှိန်ထိန်း စပရင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကာ လှုပ်ရှားမှုအတွက် ပျော့ပျောင်းမှုကို ပေးစွမ်းသည်။ ထို့အပြင် ကျောဘက်ရှိ ဖက်ဆက် အဆစ်များ (Facet joints) သည် ကျောရိုးလှုပ်ရှားမှုကို အထောက်အကူပြုပြီး၊ ၎င်းအကြောင်းကို ကျောရိုးဆစ်မြောင်း ကျဉ်းခြင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးတွင် ဆက်လက်ဆွေးနွေးပါမည်။

ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းပိုင်း ကြွက်သားများနှင့် အဆစ်ဆက် အမြှေးမျှင်များကလည်း အထောက်အကူပြုသည်။ ခေတ်မီကုသမှုများသည် ကျောရိုး၏ အလေးချိန်ခံနိုင်ရည်စွမ်းရည်ကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် တစ်ရှူးဒဏ်ရာရရှိမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ရောဂါဖြစ်ပွားပုံ မက္ကနစ်ဇင်း

အဆစ်ပြားတစ်ခုတွင် ခိုင်မာသော အပြင်ဘက်နံရံ (Annulus fibrosus) နှင့် ဂျယ်လီကဲ့သို့ အလယ်ဗဟို (Nucleus pulposus) တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျယ်လီဌာပနာပါသော ဒိုးနပ်မုန့်ကဲ့သို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ အပြင်ဘက်အလွှာ အက်ကွဲသွားပါက အတွင်းပိုင်းဂျယ်လီသည် အာရုံကြောမြှီးများ တည်ရှိရာ ကျောရိုးဆစ်မြောင်းအတွင်းသို့ စိမ့်ထွက်လာနိုင်သည်။

အကယ်၍ အတွင်းပိုင်းအနှစ်သည် စိမ့်ထွက်ပြီး အာရုံကြောကို ဖိမိပါက၊ ဝက်ခြံဖိမိ၍ ရောင်ရမ်းသကဲ့သို့ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။

အကြောင်းအရင်းများနှင့် ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ အချက်အလက်များ

ပြင်းထန်သော ရုတ်တရက် ဒဏ်ရာကြောင့်မဟုတ်ပါက၊ ဤရောဂါသည် အဓိကအားဖြင့် အကြောင်းအရင်း ၃ ချက်ကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်-

၁။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း

• သဘာဝအလျောက် ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်းသည် အဆစ်ပြားနံရံများကို အားနည်းစေပြီး ကွဲအက်လွယ်စေသည်။

၂။ နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် လှုပ်ရှားမှုများ

• ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း- ရုတ်တရက် လှုပ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော အားကစားများ ပြုလုပ်ခြင်း။
• အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခြင်း- အလေးမခြင်း၊ ဝလွန်းခြင်း၊ ကြာရှည်စွာ ထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ပုံစံမမှန်ဘဲ အလေးမခြင်း။
• ဆီးချိုရောဂါနှင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း- နှစ်မျိုးလုံးသည် ကော်လာဂျင် ယိုယွင်းမှုကို သိသိသာသာ မြန်ဆန်စေပြီး အဆစ်ပြား တည်ဆောက်ပုံကို အားနည်းစေသည်။
• ပြင်းထန်စွာ ချောင်းဆိုးခြင်း/နှာချေခြင်း- ဝမ်းဗိုက်အတွင်း ရုတ်တရက် ဖိအားမြင့်တက်မှုကြောင့် အဆစ်ပြားအနှစ်ကို အပြင်သို့ ထွက်လာစေနိုင်သည်။

၃။ မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း

• မျိုးရိုးလိုက် ဗီဇများသည် တစ်ဦးချင်းစီ၏ ကျောရိုးဆစ် အဆစ်ပြား တည်ဆောက်ပုံ ကြံ့ခိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။

အဖြစ်များသော ရောဂါလက္ခဏာများ

၁။ ခါးနာခြင်း

• အဆစ်ပြားနံရံ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဘေးပတ်ဝန်းကျင် ကြွက်သားများ တင်းတောင့်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျောရိုး၏ အလေးချိန်ခံနိုင်ရည် ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်။

၂။ ခြေထောက်သို့ ကိုက်ခဲဖြန်းစိမ့်ဆင်းခြင်း

• တင်ပါးမှ ခြေထောက်အထိ ရောက်ရှိသော နာကျင်မှု။ ဒါဟာ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အာရုံကြောရောင်ရမ်းခြင်း (Chemical Radiculitis) သို့မဟုတ် တိုက်ရိုက်ဖိမိခြင်း (Mechanical Compression) တို့ကြောင့် ဖြစ်ပွားရခြင်း ဖြစ်သည်။

၃။ အားနည်းခြင်း

• အာရုံကြောမြှီးကို တိုက်ရိုက်ဖိမိခြင်းကြောင့် ထိခိုက်မိသော အာရုံကြောအဆင့်ကို လိုက်၍ ကြွက်သား အားနည်းခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေလေ့ရှိသည်။

၄။ ထုံကျင်ခြင်း

• နာတာရှည် ဖိမိခြင်းသည် အာရုံကြောသို့ သွေးလှည့်ပတ်မှုကို လျော့နည်းစေပြီး၊ စောစီးစွာ မကုသပါက အာရုံကြောသေးသိမ်ကာ အမြဲတမ်း ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

၅။ ဝမ်း/ဆီး မထိန်းနိုင်ခြင်း

• Cauda Equina Syndrome ဟု လူသိများပြီး၊ ၎င်းသည် အမြဲတမ်း ပက်လက်သေခြင်း (အကြောသေခြင်း) မှ ကာကွယ်ရန် ၄၈ နာရီအတွင်း ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော အရေးပေါ်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေ ဖြစ်သည်။

ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသမှုနည်းလမ်းများအတွက် ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်- https://www.ram-hosp.co.th/th/news_detail/2910