นพ. พนิต ทักขิญเสถียร
กุมารแพทย์โรคติดเชื้อ
โรคพิษสุนัขบ้า หรือ โรคกลัวน้ำ (Rabbies, Hypophobia) เกิดจากเชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้า (Rabies Virus) ซี่งสามารถติดต่อจากสัตว์เลือดอุ่นและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมสู่คนโดยเฉพาะ เพียงได้รับบาดแผลจากสัตว์ที่มีเชื้อพิษสุนัขบ้ากัด ทั้งการข่วนหรือการเลียบริเวณที่มีแผลรอยข่วนก็ติดเชื้อได้
โรคพิษสุนัขบ้าสามารถติดต่อได้ผ่านน้ำลายของสัตว์ที่มีเชื้อพิษสุนัขบ้าทั้งทางปาก จมูก ดวงตาและบาดแผล โดยสัตว์ที่นำโรคที่สำคัญที่สุดได้แก่ สุนัข แมว และอาจพบในสัตว์อื่น ๆ ทั้งสัตว์เลี้ยง เช่น หมู ม้า วัว ควายและสัตว์ป่า เช่น ลิง ชะนี กระรอก กระแต เป็นต้น เมื่อคนได้รับเชื้อแล้วและไม่ได้รับการป้องกันที่ถูกต้อง ส่วนใหญ่จะมีอาการหลังจากรับเชื้อ 15 – 60 วัน บางรายอาจน้อยกว่า 10 วัน หรือนานเป็นปี เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มียาสำหรับใช้รักษาโรคพิษสุนัขบ้า ฉะนั้นการป้องกันโรคจึงสำคัญที่สุด
ผู้ป่วยที่ได้รับเชื้อจะเริ่มมีอาการปวดศีรษะ มีไข้ต่ำ เจ็บคอ ปวดเมื่อยตามตัว เบื่ออาหาร อ่อนเพลีย
ระยะหลังจะเป็นอัมพาตหมดสติและเสียชีวิตภายใน 2-7 วัน นับจากเริ่มแสดงอาการ
อาการของสัตว์จะมีนิสัยผิดไปจากเดิม
อย่างไรก็ตามสัตว์บางตัวอาจมีอาการซึมโดยแสดงอาการระยะ ตื่นเต้น สั่นหรือไม่แสดงอาการเลย ซุกซ่อนอยู่ในที่มืดและเงียบๆ ไม่กินอาหาร อาจเอาเท้าตะกรุยคอคล้ายกระดูกติดคอ โดยไม่มีอาการดุร้ายให้เห็น จะกัดคนเมื่อถูกรบกวน ดังนั้นจึงต้องสนใจระมัดระวังต้องไปพบแพทย์
การป้องกันเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดสำหรับโรคพิษสุขบ้า จึงควรหลีกเลี่ยงการถูกกัดให้ได้มากที่สุด หรือเมื่อโดนกัดแล้วควรปฏิบัติ โดย “สุนัขกัด ต้องล้างแผล ใส่ยา กักหมา หาหมอ ให้วัคซีนต่อจนครบชุด” ตามขั้นตอนดังนี้
นำสัตว์เลี้ยง เช่น สุนัข แมว ไปให้วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ตามพระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้ากำหนดเจ้าของต้องนำสุนัขไปรับการให้วัคซีนเข็มแรกอายุ 2-5 เดือน และควรให้ กระตุ้นหลังจากเข็มแรก 1-3 เดือน
เราควรลดความเสี่ยงจากการถูกสุนัขกัด โดยปฏิบัติตามคำแนะนำ 5 ย ได้แก่ “อย่าแหย่ อย่าเหยียบ อย่าแยก อย่าหยิบ อย่ายุ่ง” คือ อย่าแหย่ให้สุนัขหรือสัตว์ต่างๆ โกรธ อย่าเหยียบหาง หัว ตัว ขา หรือทำให้สุนัขหรือสัตว์ต่างๆ ตกใจ อย่าแยกสุนัขหรือสัตว์ต่าง ๆ ที่กำลังกัดกันด้วยมือเปล่า อย่าหยิบจานข้าวหรือเคลื่อนย้ายอาหาร ขณะที่สุนัขหรือสัตว์ต่างๆ กำลังกิน อย่ายุ่งกับสุนัขหรือสัตว์ต่าง ๆ ที่ไม่รู้จักหรือไม่มีเจ้าของ
หรือสัตว์เลี้ยงที่ยังไม่ได้ให้วัคซีน หรือไม่ทราบประวัติการให้วัคซีน ควรนำสัตว์เลี้ยงไปรับการให้วัคซีนโดยเร็วที่สุด เพราะสัตว์ที่ได้รับวัคซีนถูกต้องแล้วประมาณ 1 เดือน จึงจะมีภูมิคุ้มกันต่อโรคนี้ และถ้าไม่ต้องการให้สุนัขมีลูกควรนำไปคุมกำเนิด เช่น ทำหมัน ให้ยาคุม
ควรทิ้งขยะ เศษอาหาร ในที่ที่มีฝาปิดมิดชิดหรือกำจัดโดยการฝังหรือเผา เพื่อป้องกันไม่ให้เป็นแหล่งอาหารสุนัขจรจัด และดูแลสุนัขอย่างรับผิดชอบ ไม่ควรปล่อยให้ไปก่อความรำคาญเสียหายต่อผู้อื่น
หรือสัตว์ทีมีอาการที่คิดว่าจะเป็นโรคนี้ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ เจ้าหน้าที่ สาธารณสุข องค์การบริหารส่วนตำบลหรือเทศบาลทราบโดยด่วนเพื่อดำเนินการควบคุมโรคไม่ให้แพร่ไปที่อื่นและ ติดตามคนที่ถูกสุนัขตัวดังกล่าวกัด ข่วน มารับการรับวัคซีน
เมื่อสุนัขหรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมกัด
ขอบคุณข้อมูลจาก : กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
ควรหลีกเลี่ยงการถูกสุนัขกัดให้ได้มากที่สุด หรือเมื่อโดนกัดแล้วควรปฏิบัติ โดย “ต้องล้างแผล ใส่ยา กักหมา หาหมอ ให้วัคซีนต่อจนครบชุด”
กุมารแพทย์โรคติดเชื้อ
อายุรศาสตร์โรคติดเชื้อ
อายุรแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคติดเชื้อ
