ลูกเปลี่ยนไปหรือสมองลัดวงจร? อย่าให้ "ลมชักซ่อน" พรากพัฒนาการของลูกไป

     ในสายตาของพ่อแม่ การเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยของลูกคือสัญญาณที่สำคัญที่สุด เมื่อเด็กที่เคยสดใสกลับกลายเป็นดื้อรั้น ก้าวร้าว หรือมี พัฒนาการ ที่หยุดชะงัก เรามักตั้งคำถามว่าเป็นเพราะอารมณ์หรือสิ่งแวดล้อม แต่ในโลกของระบบประสาทและสมอง ความจริงอาจซับซ้อนกว่านั้น หากลูกเป็นออทิสติกยิ่งน่าห่วง เพราะพฤติกรรมที่ผิดปกติอาจเป็นเพียง "ยอดภูเขาน้ำแข็ง" ของภาวะสมองลัดวงจรที่ซ่อนอยู่ข้างใต้น้ำ

'ความก้าวร้าว' เสียงสะท้อนความเจ็บปวดที่สื่อสารไม่ได้

     สำหรับเด็กทั่วไป อาการปวดศีรษะรุนแรงหรือความผิดปกติของคลื่นสมองอาจแสดงออกผ่านพฤติกรรมท้าทาย แต่ในกลุ่มเด็กออทิสติก (ASD) ความรุนแรงของอาการจะเท่าทวี เพราะพวกเขาไม่รู้จะสื่อสารความเจ็บปวดนี้ออกมาเป็นถ้อยคำได้ งานวิจัยระบุว่าพฤติกรรมทำร้ายตัวเองหรืออาละวาดอย่างรุนแรง บ่อยครั้งคือ "สัญญาณเตือน" ของปัญหาสุขภาพทางกายที่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัย

การโวยวายจึงเป็น ‘สัญญาณใบ้’ เพื่อรักษาชีวิตให้รอดพ้นจากวิกฤตล่องหนที่ไม่รู้จะเกิด.. เมื่อไหร่

"ลมชัก" ภัยเงียบที่พบสูงถึง 50-60% ในกลุ่มเด็กพิเศษ

     หากคุณคิดว่า "ลมชัก" ต้องมีอาการเกร็งกระตุกเพียงอย่างเดียว เราอาจเข้าใจคลาดเคลื่อนไปไกล เพราะมีภาวะที่เรียกว่า "ชักเงียบ" หรือการลัดวงจรของกระแสไฟฟ้าในสมองที่ไม่มีอาการแสดงทางกายให้เห็นชัด โดยเฉพาะเด็กออทิสติกที่พบว่าสัมพันธ์กับโรคลมชักสูงถึง 50-60 เปอร์เซ็นต์ ในกลุ่มที่มีข้อจำกัดด้านการสื่อสาร กระแสไฟฟ้าที่ผิดปกติเหล่านี้จะเข้าไปขัดขวางการทำงานของสมอง ส่งผลให้ พัฒนาการของลูกถดถอยลง (Regression) อย่างน่าเสียดาย

งานวิจัย  (Tuchman & Cuccaro, 2011) ได้กล่าวว่า ภาวะสติปัญญาบกพร่องเป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดภาวะลมชักในเด็กออทิสติก ซึ่งเสี่ยงมากกว่ากลุ่มเด็กออทิสติก แต่ไม่มีภาวะสติปัญญาบกพร่องถึง 3 เท่า

ออทิสติกและลมชักมี ‘จุดเริ่มต้นเดียวกัน’

งานวิจัยทางการแพทย์ พบร่องรอยสำคัญที่ระบุว่า โรคลมชักและภาวะออทิซึมไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันโดยบังเอิญ แต่ทั้งสองภาวะต่างมี ‘ยีน’ ซึ่งเป็นรากเหง้าทางชีวภาพร่วมกัน เปรียบเสมือนกิ่งก้านที่เติบโตมาจากลำต้นเดียวกันผ่านความผิดปกติในระดับโครงสร้างสมอง

• การถอดรหัสยีนที่คลาดเคลื่อน ส่งผลให้ระบบควบคุมการทำงานของสมองผิดปกติ
• การเติบโตที่ขาดสมดุล เซลล์สมองเจริญเติบโตผิดปรกติจนส่งผลต่อระบบประสาทโดยรวม
• เครือข่ายสัญญาณที่ติดขัด การสื่อสารระหว่างเซลล์สมองและเส้นประสาทไม่ต่อเนื่อง
• จุดเชื่อมของเส้นประสาทที่อ่อนแอ เป็นต้นเหตุให้กระแสไฟฟ้าในสมองเกิดการ "ลัดวงจร" ได้ง่ายกว่าปกติ

เจาะลึกถึงประเด็นเรื่องยีน

     งานศึกษาในหัวข้อ Autism Spectrum Disorder and Epilepsy: Point of Convergence or Divergence ได้ระบุว่า ภาวะออทิซึมสัมพันธ์กับโรคลมชักอย่างใกล้ชิด เพราะยีนที่เกี่ยวข้องกับภาวะออทิซึมหลายยีน และยีนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมไอออนที่ผิดปกติด้วย ทำให้กระแสไฟฟ้าในสมองทำงานผิดปกติ เซลล์ประสาทถูกกระตุ้นง่ายกว่าคนปรกติ ทำให้วงจรไฟฟ้าในสมองทำงานผิดปกติ ดังนั้นผู้ป่วยที่เป็นออทิซึมอาจมีโรคลมชักร่วมด้วย และผู้ป่วยโรคลมชักหลายรายจะมีภาวะออทิซึมได้เช่นกัน

เฝ้าระวังช่วงวัยวิกฤต (The Two Peaks)

     ความเสี่ยงนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงช่วงเวลาเดียว แต่มี "จุดวิกฤต" สองช่วงที่พ่อแม่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ คือในช่วง วัยเด็กตอนต้น (2-5 ปี) และจะกลับมาพีคอีกครั้งในช่วง วัยรุ่น ซึ่งเป็นช่วงที่สมองมีการปรับตัวขนานใหญ่

อาการสงสัย ชวนสังเกตเพื่อพาพบกุมารแพทย์

• เหม่อลอยเรียกไม่รู้ตัว จ้องค้างไปในอากาศชั่วขณะ เรียกไม่หันหรือไม่ตอบสัมผัส
• เคยพูดได้แล้วกลับหยุดพูด ทักษะช่วยเหลือตนเองกลับเลือนหายไป
• อาละวาด หรือทำร้ายตัวเองอย่างรุนแรงโดยไม่มีสิ่งเร้าที่ชัดเจน
• กล้ามเนื้อบางส่วนกระตุก เคลื่อนไหวซ้ำที่ควบคุมไม่ได้
• สะดุ้งตื่นกลางดึกอย่างหวาดกลัวรุนแรงบ่อย ซึ่งอาจสัมพันธ์กับคลื่นไฟฟ้าสมองที่ผิดปกติในขณะหลับ

เมื่อเกิดวิกฤต วิธีรับมือก่อนถึงมือแพทย์

หากพบว่าลูกมีอาการชัก สิ่งสำคัญที่สุดคือ "สติ" ของคุณพ่อคุณแม่ตั้งแต่วินาทีแรก เพื่อช่วยให้ลูกพ้นวิกฤตเบื้องต้น

• จัดท่าและดูแลความปลอดภัย จับลูกนอนตะแคงซ้ายเพื่อเปิดทางเดินหายใจและป้องกันการสำลัก
• ห้ามงัดปาก หรือนำสิ่งของใด ๆ ใส่เข้าไปในปากลูกโดยเด็ดขาด
• เกณฑ์เวลาวิกฤต หากลูกชักต่อเนื่องเกิน 5 นาที หรือชักซ้ำติดต่อกันโดยไม่ฟื้นคืนสติ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด ภายในไม่เกิน 30 นาที เพื่อป้องกันภาวะสมองขาดออกซิเจนและการบาดเจ็บที่ถาวร

การตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง

     การตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG) ไม่ใช่เพียงการตรวจโรค แต่คือการ "ฟังเสียงที่ลูกพูดไม่ได้" เพื่อค้นหาจุดลัดวงจรและรักษาให้ตรงจุด ก่อนที่ความเสียหายจะขยายวงกว้างจนพรากศักยภาพที่แท้จริงของลูกไปตลอดกาล

โรงพยาบาลรามคำแหงพร้อมช่วยรับมือสิ่งที่ไม่คาดฝันนับแต่วินาทีแรกของอาการชัก เราเชื่อว่า.. การเข้าใจถึงต้นตอของความเจ็บปวดอย่างลึกซึ้งคือ “กุญแจดอกสุดท้าย” ที่ช่วยไขปัญหาชีวิตไปสู่ทางออกที่ปลายประตู