မန်းနင်းဂျီအိုမာ (Meningioma) - ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်၏ ဂန္ထဝင်လက္ခဏာများ

     ခန္ဓာကိုယ်အခြားနေရာမှ ပျံ့နှံ့လာသော ဦးနှောက်ကင်ဆာအကျိတ်များကို မပါဝင်ဘဲ ဦးနှောက်တစ်ရှူး သို့မဟုတ် ယင်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်အဆောက်အအုံများမှ စတင်ဖြစ်ပွားသော အတွေ့ရအများဆုံး ဦးနှောက်အကျိတ်မှာ "ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် (Meningioma)" ဖြစ်ပြီး၊ ပထမအဆင့် ဦးနှောက်အကျိတ်များ၏ ၃၇.၆% အထိ ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤရောဂါသည် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ဆရာဝန်မဟုတ်သူများပင် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကြားဖူးနားဝရှိကြသော ရောဂါဖြစ်ပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် (Meningioma) အကြောင်း လေ့လာသိရှိနိုင်ရန်

     ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ကုသမှု၏ ဖခင်ဟု ကျော်ကြားသူ ပါမောက္ခ ဟားဗေး ကူးရှင် (Prof. Harvey Cushing) မှ 'Meningioma' (Meninges မှ ဆင်းသက်လာသည်) ဟု သုံးစွဲခဲ့ပြီး ဤအကျိတ်ကုသမှုကို စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့စဉ်မှစ၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်အကြောင်း သိရှိခဲ့သည်မှာ ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး ရှိပြီဖြစ်ပါသည်။

လူနာ၏အမြင်မှကြည့်လျှင် ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်များသည် များသောအားဖြင့် ကင်ဆာမဟုတ်သော (အန္တရာယ်မရှိသော) အကျိတ်အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ကြောင်း နားလည်စေချင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဆရာဝန်က သင့်ဦးနှောက်အကျိတ်သည် ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောပါက အများအားဖြင့် ကင်ဆာမဟုတ်ဘဲ ဖြည်းဖြည်းချင်းသာ ကြီးထွားသောကြောင့် အကောင်းဆုံး ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ပြင်ဆင်ဆုံးဖြတ်ရန် အချိန်ရရှိနိုင်ကြောင်း စိတ်အေးနိုင်ပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်၏ နောက်ခံသမိုင်း

     ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် သည် ဦးနှောက်မြှေး၏ အလယ်လွှာတွင်ရှိသော Meningothelial ဆဲလ်များ သို့မဟုတ် Arachnoid cap ဆဲလ်များမှ စတင်ဖြစ်ပွားပါသည် (ဦးနှောက်မြှေးတွင် အပြင်မှ အတွင်းသို့ Dura, Arachnoid နှင့် Pia ဟူ၍ ၃ လွှာ ရှိပါသည်)။ ထို့ကြောင့် ဤအကျိတ်အမျိုးအစားကို အဆိုပါ ဦးနှောက်မြှေးများ ဖုံးအုပ်ထားသော ဦးနှောက်၏ အပြင်ဘက်မျက်နှာပြင်များတွင် အတွေ့ရများပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းအရင်းများ

• အမျိုးသမီးများတွင် ပိုမိုအဖြစ်များခြင်း: အမျိုးသားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အမျိုးသမီးများတွင် ဖြစ်ပွားမှု ၂ ဆ ပိုများပါသည်။
• အဖြစ်များသော အသက်အရွယ်: ပုံမှန်အားဖြင့် အသက် ၅၀ မှ ၆၀ နှစ်ကြား လူများတွင် တွေ့ရှိရတတ်ပါသည်။
• မျိုးရိုးဗီဇ ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်း: ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွင် ပါဝင်နေပါသည်။ NF2 မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများသည် အထွေထွေလူထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဤအကျိတ်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေပါသည်။
• ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှု ခံယူဖူးသော သမိုင်းကြောင်း: တိကျသော ရာခိုင်နှုန်းကိန်းဂဏန်းများ မရှင်းလင်းသော်လည်း လူနာများသည် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှု ခံယူပြီးနောက် နှစ် ၂၀ အကြာတွင် (တိကျစွာဆိုလျှင် ၂၂.၉ +/- ၁၁.၄ နှစ်) ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ဖြစ်ပွားလာနိုင်ပါသည်။ ဤဖြစ်စဉ်များသည် မျိုးရိုးဗီဇ အကြောင်းအရင်းများကဲ့သို့ပင် အကျိတ်အများအပြား တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ပိုမိုပြင်းထန်တတ်ပါသည်။

အထက်ပါ ဖော်ပြပါ အကြောင်းအရင်းများအပြင် ဦးခေါင်းဒဏ်ရာ သို့မဟုတ် လက်ကိုင်ဖုန်း အသုံးပြုမှုစသည့် အချက်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သော်လည်း၊ လက်ရှိတွင် ယင်းတို့နှင့် ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ဖြစ်ပွားမှုကြား တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်မှုကို ထောက်ခံသည့် ခိုင်မာသော ဆေးပညာဆိုင်ရာ အထောက်အထား မရှိသေးပါ။

'အမျိုးသမီး' ဖြစ်ခြင်းသည် ဦးနှောက်အကျိတ်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အကြောင်းအရင်းလား?

     သိလိုစိတ်ကြောင့် 'အမျိုးသမီး' ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည် (ဥပမာ- အမျိုးသမီးဟော်မုန်းများသည် ဤအကျိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသလား စသည်ဖြင့်)။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးဟော်မုန်း ပမာဏမြင့်မားခြင်းသည် သဘာဝအတိုင်း (ဥပမာ- ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ် ရာသီစတင်လာခြင်း) သို့မဟုတ် သဘာဝမဟုတ်သော (ဥပမာ- သန္ဓေတားဆေးများ) ဖြစ်စေ ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ဖြစ်ပွားမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုမရှိကြောင်း သုတေသနများက ညွှန်ပြနေပါသည်။

ထို့ကြောင့် အမျိုးသားများထက် အမျိုးသမီးများတွင် ဤအကျိတ်အမျိုးအစား ပိုမိုဖြစ်ပွားရသည့် တိကျသော အကြောင်းအရင်းမှာ ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ကုသခြင်း

     အခြား ဦးနှောက်အကျိတ်များထက် ပိုမိုအဖြစ်များသည့်အပြင် ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်များသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ရှိရပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများသည် အကျိတ်တည်ရှိရာ နေရာပေါ်မူတည်၍ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံချို့ယွင်းခြင်း၊ အကြားအာရုံချို့ယွင်းခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်း၊ တက်ခြင်း စသဖြင့် ကွဲပြားပါသည်။ ကုသမှုနည်းလမ်းများသည် လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ အခြေအနေပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်፤ အကျိတ်သေးငယ်ပါက ပုံမှန်စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အရွယ်အစားကို စောင့်ကြည့်ခြင်းဖြင့်ပင် လုံလောက်နိုင်ပါသည်။

     ချက်ချင်း ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်နိုင်ပါ။ အကျိတ်တည်ရှိရာနေရာသည် အကျိတ်ကို 'ကြီးသည်' ဟု သတ်မှတ်ရန် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။ လူနာတစ်ဦးစီ၏ အခြေအနေသည် သီးခြားစီဖြစ်သောကြောင့် ဤနေရာတွင် အသေးစိတ် မဖော်ပြနိုင်ပါ፤ ကုသမှုနည်းလမ်းကို မဆုံးဖြတ်မီ လူနာများသည် ရောဂါရာဇဝင် အသေးစိတ်ရယူခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် MRI စစ်ဆေးမှုကို သေချာစွာ စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်ကို ခွဲစိတ်ကုသခြင်း

     စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရာတွင် အကျိတ်ကြီးထွားလာကြောင်း တွေ့ရှိရပါက သို့မဟုတ် အနာဂတ်တွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စွန့်စားရမှုများရှိပါက ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ပထမဦးစားပေးအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါသည်။ ဤအကျိတ်ကို ဖယ်ရှားရန် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှုသည် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ဆရာဝန်၏ ကျွမ်းကျင်မှုအပေါ် မူတည်၍ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုပါသည်။ အချို့သော အခြေအနေများတွင် ခွဲစိတ်စဉ် သွေးထွက်လွန်မှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ အကျိတ်သို့ သွေးထောက်ပံ့မှုကို ပိတ်ဆို့သော သွေးကြောပိတ်ကုသခြင်း (Embolization) ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ခွဲစိတ်မှု အဆင့်များ

     သွေးထောက်ပံ့မှုကို ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ပေါင်ခြံသွေးလွှတ်ကြောမှတစ်ဆင့် အကျိတ်သို့ သွေးကျွေးသော သွေးကြောများအထိ ပိုက်ပျော့အသေးစား ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပါသည်။ ဤနည်းလမ်း—Embolization—သည် ဦးနှောက်အကျိတ် ဖယ်ရှားစဉ် ခွဲစိတ်စဉ် သွေးဆုံးရှုံးမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကူညီပေးသည့် ခေတ်မီဆေးပညာ၏ အံ့ဖွယ်နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု နည်းလမ်းများသည် အကျိတ်အရွယ်အစား၊ တည်နေရာနှင့် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောခွဲစိတ်ဆရာဝန်၏ ကျွမ်းကျင်မှုအပေါ် မူတည်ပါသည်။

ခွဲစိတ်မှု၏ ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားမှု

     ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ခွဲစိတ်မှုသည် ရိုးရှင်းသော အခြေအနေမှသည် အလွန်ရှုပ်ထွေးသော အခြေအနေအထိ ရှိနိုင်ပါသည်။ ခက်ခဲသော ဖြစ်စဉ်များတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် အရေးကြီးသော ဦးနှောက်အဆောက်အအုံများ၊ သွေးကြောများနှင့် အာရုံကြောများအနီး အနက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော အကျိတ်ကြီးများ ပါဝင်ပြီး ပုံမှန်ဦးနှောက်တစ်ရှူး ပျက်စီးမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် အသည်းအသန် သည်းခံမှု၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် ၁၀ နာရီကျော် ကြာမြင့်သော ခွဲစိတ်မှုများ လိုအပ်ပါသည်။ ထို့အပြင် မြင့်မားသော ချဲ့အားကြည့် ခွဲစိတ်မိုက်ခရိုစကုပ်များ၊ အရှိန်မြင့် ဒရုန်းများနှင့် Cavitron Ultrasonic Surgical Aspirators (CUSA) ကဲ့သို့သော ခေတ်မီ ခွဲစိတ်ကိရိယာများသည် ခွဲစိတ်ချိန်ကို တိုတောင်းစေပြီး လူနာအား ပိုမိုချောမွေ့စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်။

ခွဲစိတ်ကုသမှု နည်းလမ်းနှင့် အကျိတ်ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်း

     ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် ခွဲစိတ်မှု၏ ထူးခြားသော အချက်တစ်ခုမှာ အကျိတ်ပြန်လည်မဖြစ်ပွားစေရန် ဖြစ်နိုင်ပါက ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် အကျိတ်ရော ယင်းနှင့် တွဲဆက်နေသော ဦးနှောက်မြှေးပါ ဖယ်ရှားပစ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဒေါ်နယ် ဆင်းပဆန် (Dr. Donald Simpson) သည် ခွဲစိတ်မှု ပြီးစီးမှုနှင့် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေတို့ကို အဆင့် ၅ ဆင့်ဖြင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြသည့် Simpson Grading System ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပါသည်-

• Grade 1: အကျိတ်တစ်ခုလုံးနှင့်အတူ တွဲဆက်နေသော ဦးနှောက်မြှေးနှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော အရိုးများကို လုံးဝဖယ်ရှားခြင်း။
• Grade 5: ရိုးရှင်းသော ဖိအားလျှော့ချခြင်း/အသားစယူခြင်း သာ ပြုလုပ်ခြင်း။ Grade 1 မှ 5 အထိ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ အသီးသီး ၉%၊ ၁၉%၊ ၂၉%၊ ၄၄% နှင့် ၁၀၀% တို့ ဖြစ်ကြပါသည်။

ယနေ့ထက်တိုင် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် လူနာများအား ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို အသိပေးရန် ဤအဆင့်သတ်မှတ်မှုစနစ်ကို အသုံးပြုကြပါသည်။ ယနေ့တွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ခွဲစိတ်စဉ် တွေ့ရှိချက်များ ထက်ကျော်လွန်၍ ကြည့်ရှုကြပါသည်။

အကျိတ် အမျိုးအစားခွဲများနှင့် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ

     ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်များတွင် သီးခြား အမျိုးအစားခွဲ ၁၅ မျိုးပါဝင်သော မိသားစုကြီး တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ယင်းတို့အနက် အမျိုးအစားခွဲ ၆ မျိုးသည် ပြင်းထန်သော သဘောသဘာဝကြောင့် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ အန္တရာယ်မရှိသော အမျိုးအစားခွဲ ၉ မျိုးသည် ၇-၂၅% သာ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ လျော့နည်းပါသည်။

အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်သော အမျိုးအစားခွဲ ၆ မျိုး

• WHO Grade 2 အမျိုးအစားခွဲ ၃ မျိုး: Atypical, Chordoid နှင့် Clear Cell ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်များသည် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ကြီးထွားကာ ၂၉-၅၉% အထိ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ရှိပါသည်။
• WHO Grade 3 အမျိုးအစားခွဲ ၃ မျိုး: Papillary, Rhabdoid နှင့် Anaplastic ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်များသည် အပြင်းထန်ဆုံး ပြုမူလေ့ရှိပြီး ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနှုန်း ၆၀-၉၄% အထိ မြင့်မားပါသည်။

     Immunohistochemistry စစ်ဆေးမှုသည် အကျိတ်၏ သဘောသဘာဝကို ပိုမိုအကဲဖြတ်နိုင်သည်፤ Ki-67 ပရိုတင်းအဆင့် (MIB-1 ဓာတ်ပစ္စည်းမှတစ်ဆင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိသော) ၄% ထက်ကျော်လွန်ပါက ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနှုန်း ပိုမိုမြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။ အချက်အလက်များစွာကို အကဲဖြတ်ခြင်းသည် ကုသမှုအပြီး ခန့်မှန်းချက်များကို တိကျစေပါသည်။

ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အထောက်အကူပြု ကုသမှု

     ရောဂါဗေဒ စစ်ဆေးချက်အရ ပြင်းထန်သော အမျိုးအစားခွဲဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြပါက ကျန်ရှိသော အကျိတ်ပမာဏနှင့် လူနာ၏ အသက်အရွယ်ပေါ် မူတည်၍ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုကို လိုအပ်နိုင်ပါသည်။ အချို့အခြေအနေများတွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုကို ပြန်လည်ဖြစ်ပွားချိန်အတွက် အပိုအဖြစ် ထားရှိသော်လည်း ကျန်ရှိသော အကျိတ်ပမာဏ များပြားပါက ချက်ချင်း ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှု ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ် လုံးဝ ပျောက်ကင်းနိုင်ခြေ

     လေ့လာမှုများအရ ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်သည် ကုသမှုအပြီး ၇-၈ နှစ်အတွင်း ပြန်လည်မဖြစ်ပွားပါက နောက်ထပ် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေမှာ သုညနီးပါးအထိ လျော့ကျသွားပြီး လုံးဝ ပျောက်ကင်းသွားခြင်းကို ဖော်ပြနေပါသည်။

နိဂုံး

     ဦးနှောက်မြှေးအကျိတ်ဆိုင်ရာ ဆေးပညာဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုသည် ဆက်လက် တိုးတက်လျက်ရှိပါသည်။ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ကုသမှုကို စိတ်ကြိုက် ပြင်ဆင်ရေးဆွဲရာတွင် အကျိတ်အရွယ်အစား၊ တည်နေရာ၊ သွေးထောက်ပံ့မှုနှင့် လူနာ၏ အသက်အရွယ်တို့ကို သေချာစွာ ချိန်ဆကြပါသည်။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် စောင့်ရှောက်မှုတွင် ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုသမှုတို့ ပါဝင်ပါသည်—၎င်းသည် ရှေးရိုးစွဲ ဦးနှောက်အကျိတ်များကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် အမှန်တကယ် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်။

ပိုမိုဖတ်ရှုရန်:ဦးနှောက်သို့ ပျံ့နှံ့သော ကင်ဆာအကျိတ်များ: ဒုတိယအဆင့် ဦးနှောက်အကျိတ်များ

14/10/2020

ကိုးကားချက်များ

• Wiemels J, Wrensch M, Claus EB. Epidemiology and etiology of meningioma. J Neurooncol 2010;99:307-14.
• Shibuya M. Pathology and molecular genetics of meningioma: recent advances. Neurol Med Chir 2015;55:14-27.
• Coy S, Rashid R, Stemmer-Rachamimov A, Santagata S. An update on the CNS manifestations of neurofibromatosis type 2. Acta Neuropathol 2020; 139: 643–665.
• Yamanaka R, Hayano A, Kanayama T. Radiation-Induced Meningiomas: An Exhaustive Review of the Literature. World Neurosurg 2017;97:635-644
• Sughrue ME, Kane AJ, Shangari G, Rutkowski MJ, McDermott MW, Berger MS, Parsa AT. The relevance of Simpson Grade I and II resection in modern neurosurgical treatment of World Health Organization Grade I meningiomas. J Neurosurg 2010;113:1029-35.
• Oya S, Kawai K, Nakatomi H, Saito N. Significance of Simpson grading system in modern meningioma surgery: integration of the grade with MIB-1 labeling index.